ไม่ใช่แค่ “คนมีเงินเดือน” ที่ต้องยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ประมวลรัษฎากรกำหนดให้ทั้งบุคคลธรรมดา คณะบุคคล ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ใช่นิติบุคคล กองมรดก และผู้ถึงแก่ความตายระหว่างปี ต่างมีหน้าที่ยื่นภาษี เมื่อมีเงินได้ถึงเกณฑ์ บทความนี้สรุปว่า ใครบ้างต้องยื่น ต้องมีเงินได้เท่าไรจึงต้องยื่น และต้องใช้ แบบ ภ.ง.ด.90 / 91 / 94 แบบไหน พร้อมกำหนดเวลาและอ้างอิงมาตรากฎหมาย
สรุปสั้น (TL;DR)
- ผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดามี 5 หน่วยภาษี ไม่ใช่แค่บุคคลคนเดียว
- เกณฑ์ต้องยื่น: โสด เงินได้อื่นเกิน 60,000 / เงินเดือนอย่างเดียวเกิน 120,000 บาท · สมรส เกิน 120,000 / 220,000 บาท (มาตรา 56)
- มีเงินเดือน 40(1) อย่างเดียว ยื่น ภ.ง.ด.91 · มีเงินได้ประเภทอื่นด้วย ยื่น ภ.ง.ด.90 — ภายในเดือน มี.ค. ปีถัดไป
- มีเงินได้ 40(5)-(8) ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 ครึ่งปี เพิ่มด้วย ภายในเดือน ก.ย. (มาตรา 56 ทวิ)
- ถึงเกณฑ์ยื่นแล้ว ต้องยื่นแม้คำนวณแล้วไม่มีภาษีต้องจ่าย
ใครคือ “ผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา”
ตามประมวลรัษฎากร ผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาไม่ได้มีเพียง “บุคคลคนเดียว” แต่รวมถึงกลุ่มบุคคลและกองทรัพย์สินด้วย แบ่งเป็น 5 หน่วยภาษี ดังนี้
| หน่วยภาษี | คำอธิบาย | ฐานกฎหมาย |
|---|---|---|
| 1. บุคคลธรรมดา | บุคคลทุกคนที่มีเงินได้ถึงเกณฑ์ เว้นแต่ผู้เยาว์ คนไร้ความสามารถ หรือเสมือนไร้ความสามารถ (ให้ผู้แทนโดยชอบธรรม/ผู้อนุบาล/ผู้พิทักษ์ ยื่นแทน) | มาตรา 56 วรรคหนึ่ง |
| 2. ห้างหุ้นส่วนสามัญ / คณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล | บุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปตกลงทำกิจการร่วมกันโดยไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล ให้ผู้อำนวยการหรือผู้จัดการยื่นในชื่อคณะ และเสียภาษี “เสมือนเป็นบุคคลธรรมดาคนเดียว ไม่มีการแบ่งแยก” (หุ้นส่วนแต่ละคนไม่ต้องนำเงินได้ส่วนนี้ไปยื่นซ้ำ แต่ร่วมรับผิดในภาษีค้างชำระ) | มาตรา 56 วรรคสอง (นิยามคณะบุคคลฯ มาตรา 39) |
| 3. ผู้ถึงแก่ความตายระหว่างปีภาษี | ให้ผู้จัดการมรดก ทายาท หรือผู้ครอบครองทรัพย์มรดก ยื่นแทนผู้ตาย โดยรวมเงินได้ของผู้ตายและของกองมรดกที่ได้รับตลอดปีภาษีที่ตายเป็นยอดเดียว | มาตรา 57 ทวิ วรรคหนึ่ง |
| 4. กองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง | ในปีถัดไป ถ้ากองมรดกยังไม่ได้แบ่งและมีเงินได้เกินเกณฑ์ตามมาตรา 56 (1) ให้ยื่นในชื่อ “กองมรดกของผู้ตาย” | มาตรา 57 ทวิ วรรคสอง |
| 5. วิสาหกิจชุมชน | เฉพาะวิสาหกิจชุมชนที่เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล ตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน (จัดกลุ่มตามหลักเกณฑ์กรมสรรพากร) | อ้างอิงมาตรา 56 วรรคสอง |
ต้องมีเงินได้เท่าไร จึงต้องยื่นภาษี
มาตรา 56 (1)–(4) กำหนดเกณฑ์เงินได้พึงประเมิน (เงินได้ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน) ที่ทำให้เกิดหน้าที่ต้องยื่นแบบ ดังนี้
| สถานะ | มีเฉพาะเงินเดือน 40(1) อย่างเดียว | มีเงินได้ประเภทอื่นด้วย (40(2)-(8)) |
|---|---|---|
| โสด (ไม่มีคู่สมรส) | เกิน 120,000 บาท | เกิน 60,000 บาท |
| สมรส (มีคู่สมรส) | เกิน 220,000 บาท | เกิน 120,000 บาท |
เงินได้ 8 ประเภท ตามมาตรา 40
ก่อนเลือกแบบยื่น ต้องรู้ว่าเงินได้ของตนเป็นประเภทใด เพราะแต่ละประเภทหักค่าใช้จ่ายและมีหน้าที่ยื่นครึ่งปีต่างกัน ตามมาตรา 40 มี 8 ประเภท
- 40(1) เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส เบี้ยเลี้ยง จากการจ้างแรงงาน
- 40(2) ค่าธรรมเนียม ค่านายหน้า ค่ารับทำงานให้ เบี้ยประชุม
- 40(3) ค่าลิขสิทธิ์ ค่ากู๊ดวิลล์ สิทธิอย่างอื่น เงินรายปีจากพินัยกรรม/นิติกรรม
- 40(4) ดอกเบี้ย เงินปันผล ส่วนแบ่งกำไร (รวมกำไรจากการโอนหุ้น คริปโทเคอร์เรนซี/โทเคนดิจิทัล)
- 40(5) ค่าเช่าทรัพย์สิน (บ้าน ที่ดิน รถ ฯลฯ)
- 40(6) วิชาชีพอิสระ (กฎหมาย ประกอบโรคศิลปะ วิศวกรรม สถาปัตยกรรม บัญชี ประณีตศิลปกรรม)
- 40(7) รับเหมาที่ผู้รับเหมาต้องลงทุนจัดหาสัมภาระส่วนสำคัญนอกจากเครื่องมือ
- 40(8) ธุรกิจ พาณิชย์ เกษตร อุตสาหกรรม ขนส่ง ขายของออนไลน์ และอื่น ๆ นอกจาก (1)–(7)
รายละเอียดการหักค่าใช้จ่ายแต่ละประเภทและตัวอย่างการคำนวณ ดูได้ที่ คู่มือการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
ต้องยื่นแบบอะไรบ้าง
บุคคลธรรมดาใช้แบบต่างกันตามประเภทเงินได้ และบางกรณีต้องยื่นทั้งครึ่งปีและสิ้นปี
| แบบ | ใครใช้ / เงินได้ประเภทใด | กำหนดเวลายื่น |
|---|---|---|
| ภ.ง.ด.91 | ผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงาน (เงินเดือน 40(1)) เพียงประเภทเดียว | ภายในเดือน มี.ค. ของปีถัดไป (ออนไลน์ขยายถึง เม.ย.) |
| ภ.ง.ด.90 | ผู้มีเงินได้หลายประเภท หรือมีเงินได้ประเภทอื่นนอกจากเงินเดือน (40(2)-(8)) | ภายในเดือน มี.ค. ของปีถัดไป (ออนไลน์ขยายถึง เม.ย.) |
| ภ.ง.ด.94 | ผู้มีเงินได้ 40(5)(6)(7)(8) — ค่าเช่า วิชาชีพอิสระ รับเหมา ธุรกิจ — ยื่นภาษี “ครึ่งปีแรก” (ม.ค.–มิ.ย.) | ภายในเดือน ก.ย. ของปีภาษี (ออนไลน์ขยายอีก 8 วัน) |
| ภ.ง.ด.93 | การชำระภาษีเงินได้ล่วงหน้าก่อนถึงกำหนดเวลายื่นปกติ (กรณีเฉพาะ) | ตามกรณี |
| ภ.ง.ด.95 | คนต่างด้าวผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานตามเงื่อนไขที่ให้เสียภาษีในอัตราพิเศษ (กรณีเฉพาะ) | ภายในเดือน มี.ค. ของปีถัดไป |
ปฏิทินยื่นภาษีบุคคลธรรมดาทั้งปี
- ม.ค.–มี.ค. ยื่นภาษีสิ้นปีของปีก่อน — ภ.ง.ด.90 / 91 (ยื่นออนไลน์ผ่าน rd.go.th ขยายถึงเดือน เม.ย.)
- ก.ค.–ก.ย. ยื่นภาษีครึ่งปี — ภ.ง.ด.94 สำหรับเงินได้ 40(5)-(8) ที่รับ ม.ค.–มิ.ย. (ออนไลน์ขยายอีก 8 วัน)
ไม่ยื่นหรือยื่นช้า มีโทษอย่างไร
เมื่อมีเงินได้ถึงเกณฑ์แล้วไม่ยื่น หรือยื่นเกินกำหนด มีบทลงโทษตามประมวลรัษฎากร ได้แก่
- ค่าปรับอาญากรณียื่นแบบล่าช้าหรือไม่ยื่น ไม่เกิน 2,000 บาท (มาตรา 35)
- เงินเพิ่ม อัตรา 1.5% ต่อเดือน (เศษของเดือนนับเป็น 1 เดือน) ของภาษีที่ต้องชำระ (มาตรา 27)
- กรณีตรวจพบว่ายื่นขาด อาจถูกประเมินเบี้ยปรับเพิ่มอีกตามกฎหมาย
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
มีรายได้ไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษี ต้องยื่นไหม
ถ้าเงินได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบ (เช่น โสดมีเงินได้อื่นเกิน 60,000 บาท) ต้องยื่นแบบ แม้คำนวณแล้วจะไม่มีภาษีต้องจ่าย เพราะเป็นหน้าที่ตามมาตรา 56
คณะบุคคลกับห้างหุ้นส่วนสามัญ ยื่นภาษีอย่างไร
ยื่นในชื่อของคณะบุคคลหรือห้างหุ้นส่วนสามัญ โดยผู้จัดการเป็นผู้ยื่น และเสียภาษีเสมือนบุคคลธรรมดาคนเดียว หุ้นส่วนแต่ละคนไม่ต้องนำเงินได้ส่วนนี้ไปยื่นซ้ำ แต่ร่วมรับผิดในภาษีค้างชำระ (มาตรา 56 วรรคสอง)
คนในครอบครัวเสียชีวิตระหว่างปี ใครยื่นภาษีแทน
ผู้จัดการมรดก ทายาท หรือผู้ครอบครองทรัพย์มรดก มีหน้าที่ยื่นแทนผู้ตาย โดยรวมเงินได้ของผู้ตายและกองมรดกตลอดปีที่เสียชีวิต และถ้าปีถัดไปกองมรดกยังไม่ได้แบ่งและมีเงินได้เกินเกณฑ์ ต้องยื่นในชื่อกองมรดก (มาตรา 57 ทวิ)
มีทั้งเงินเดือนและรายได้เสริมจากค่าเช่า ใช้แบบไหน
ใช้ ภ.ง.ด.90 ตอนสิ้นปี (เพราะมีเงินได้มากกว่าเงินเดือนอย่างเดียว) และเนื่องจากมีเงินได้ค่าเช่า 40(5) ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 ครึ่งปีสำหรับค่าเช่าที่รับ ม.ค.–มิ.ย. ด้วย
ไม่มั่นใจว่าต้องยื่นแบบไหน ทำอย่างไร
ปรึกษาสำนักงานบัญชีเพื่อจัดประเภทเงินได้และเลือกแบบยื่นให้ถูกต้อง ตะวัน คอนซัลแทนท์ ให้บริการวางแผนและยื่นภาษีบุคคลธรรมดาครบวงจร
อ่านต่อ
- คู่มือการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภาษีสิ้นปี)
- ภ.ง.ด.94 คืออะไร ใครต้องยื่น + ค่าลดหย่อนครึ่งปี
- วิธีคำนวณและยื่น ภ.ง.ด.94 สำหรับอาชีพอิสระ
เนื้อหาอ้างอิงประมวลรัษฎากร (มาตรา 39, 40, 48, 56, 56 ทวิ, 57 ทวิ) และหลักเกณฑ์กรมสรรพากร — ตรวจสอบล่าสุดที่ rd.go.th หรือโทร 1161
