เลิกกิจการ ปิดบริษัทหรือ หจก. ให้ถูกต้อง: จดทะเบียนเลิก ชำระบัญชี ภาษี และเอกสารที่ต้องใช้

การ เลิกกิจการ ของบริษัทจำกัดหรือห้างหุ้นส่วนจำกัดไม่ได้จบในวันที่หยุดขาย กฎหมายแบ่งเป็น 2 ช่วง ช่วงแรกคือ จดทะเบียนเลิก กับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ภายใน 14 วันนับแต่วันที่เลิกกัน ช่วงที่สองคือ ชำระบัญชี ผู้ชำระบัญชีต้องขายทรัพย์สิน เก็บหนี้ จ่ายเจ้าหนี้ ปิดภาษี แล้วคืนเงินที่เหลือให้ผู้ถือหุ้น เมื่อจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีแล้ว นิติบุคคลจึงสิ้นสภาพ

ระหว่างทางมีหน้าที่ภาษีตามกำหนดเวลาของตัวเอง ได้แก่ แจ้งสรรพากรภายใน 15 วัน แจ้งเลิก VAT ด้วย ภ.พ.09 ภายใน 15 วัน ยื่น ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วันนับแต่วันจดทะเบียนเลิก และหักภาษีเงินที่คืนให้ผู้ถือหุ้น บทความนี้เรียงขั้นตอนตามลำดับจริง พร้อมกำหนดเวลา เอกสาร และเหตุผลว่าทำไมการปล่อยบริษัทให้ "ร้าง" จึงเสี่ยงกว่าที่คิด

สรุปสั้นที่สุด: บริษัทลงมติพิเศษ (ไม่น้อยกว่า 3 ใน 4 ของจำนวนเสียงที่เข้าประชุม) หรือผู้เป็นหุ้นส่วน หจก. ทุกคนตกลงให้เลิก · ผู้ชำระบัญชีจดทะเบียนเลิก ลงหนังสือพิมพ์ และส่งจดหมายลงทะเบียนถึงเจ้าหนี้ภายใน 14 วัน · แจ้งสรรพากรภายใน 15 วันนับแต่วันจดทะเบียนเลิก · แจ้งเลิก VAT (ภ.พ.09) ภายใน 15 วันนับแต่วันเลิกประกอบกิจการ · ทำงบการเงิน ณ วันเลิกให้ผู้สอบบัญชีรับรอง แล้วยื่น ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วัน · ชำระบัญชีไม่เสร็จใน 3 เดือน ต้องส่งรายงานทุก 3 เดือน · ประชุมอนุมัติการชำระบัญชีแล้วจดทะเบียนเสร็จภายใน 14 วัน · เงินที่คืนผู้ถือหุ้นส่วนที่เกินทุนเป็นเงินได้ 40(4)(ฉ) ไม่ใช่เงินปันผล จึงไม่ได้เครดิตภาษีเงินปันผล

1. เลิกกิจการ ปิดชั่วคราว และถูกขีดชื่อร้าง ต่างกันอย่างไร

เจ้าของกิจการมักใช้คำว่า "ปิดบริษัท" ปนกัน แต่ทางกฎหมายมี 3 สถานะที่ผลต่างกันมาก

ประเด็นสำคัญจากตารางนี้คือ การหยุดขายเฉย ๆ ไม่ได้ทำให้หน้าที่จบ และเมื่อบริษัทเลิกแล้ว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249 ให้ถือว่าบริษัทยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี กรมสรรพากรใช้หลักนี้ในข้อหารือ กค 0706/587 ว่าระหว่างชำระบัญชี บริษัทยังมีหน้าที่ยื่น ภ.ง.ด.50 และ ภ.ง.ด.51 จนกว่าจะจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี

2. เหตุที่ทำให้บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนเลิกกัน

ตามคู่มือการจดทะเบียนเลิกของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เหตุเลิกแบ่งเป็น 3 กลุ่ม

กรณีที่พบมากที่สุดสำหรับ SME คือ เลิกโดยความประสงค์ เจ้าของตัดสินใจเองว่าจะไม่ทำต่อแล้ว

บริษัทจำกัด: ประชุมผู้ถือหุ้นลงมติพิเศษ

ต้องส่งหนังสือนัดประชุมผู้ถือหุ้นล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 14 วัน หรือตามที่ข้อบังคับกำหนด ในที่ประชุมควรพิจารณา 3 เรื่องพร้อมกัน

1. ลงมติพิเศษให้เลิกบริษัท และกำหนดวันที่เลิก
2. แต่งตั้งผู้ชำระบัญชี และกำหนดอำนาจผู้ชำระบัญชี
3. กำหนดที่ตั้งสำนักงานของผู้ชำระบัญชี

ใครเป็นผู้ชำระบัญชี: ถ้าข้อบังคับไม่ได้กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น กรรมการทุกคนเป็นผู้ชำระบัญชีโดยผลของกฎหมาย และต้องทำการร่วมกัน ถ้าต้องการให้กรรมการบางคน หรือบุคคลภายนอก เช่น สำนักงานบัญชีหรือทนาย เป็นผู้ชำระบัญชี ต้องให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นมีมติตั้งและกำหนดอำนาจ

ห้างหุ้นส่วนจำกัด: ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตกลง

ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนทำข้อตกลงเลิกห้างร่วมกัน ระบุวันที่เลิกและตั้งผู้ชำระบัญชี ถ้าไม่ได้ตกลงไว้เป็นอย่างอื่น หุ้นส่วนผู้จัดการตามที่จดทะเบียนไว้ก่อนเลิกทุกคนเป็นผู้ชำระบัญชีโดยผลของกฎหมาย

ดูความต่างของโครงสร้างบริษัทกับห้างหุ้นส่วนได้ที่ บุคคลธรรมดา vs ห้างหุ้นส่วน vs บริษัท เลือกรูปแบบธุรกิจแบบไหนดี

3. ขั้นตอนที่ 1: จดทะเบียนเลิกกับ DBD ภายใน 14 วัน

นับจากวันที่เลิกกัน (วันที่ที่ประชุมลงมติ หรือวันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนตกลงให้เลิกมีผล) ผู้ชำระบัญชีต้องทำ 3 เรื่องภายใน 14 วัน

เอกสารที่ใช้จดทะเบียนเลิก

1. แบบคำขอจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.1)
2. รายการจดทะเบียนเลิก (แบบ ลช.2) ผู้ชำระบัญชีทุกคนต้องลงลายมือชื่อ
3. สำเนารายงานการประชุมผู้ถือหุ้นที่มีมติตั้งผู้ชำระบัญชีหรือกำหนดอำนาจเป็นอย่างอื่น (กรณีบริษัท ที่ผู้ชำระบัญชีไม่ใช่กรรมการทุกคน) หรือสำเนาข้อตกลงของผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคน (กรณีห้างหุ้นส่วน ที่ผู้ชำระบัญชีไม่ใช่หุ้นส่วนผู้จัดการทุกคน)
4. แผนที่ตั้งสำนักงานของผู้ชำระบัญชี (เฉพาะกรณีไม่ใช่ที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่เดิม)
5. สำเนาบัตรประจำตัวของผู้ชำระบัญชี
6. สำเนาคำสั่งศาล (ถ้าศาลสั่งให้เลิก) หรือสำเนาใบมรณบัตร (ถ้ากรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการเสียชีวิต)
7. หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามี)

ยื่นได้ที่ DBD หรือสำนักงานพาณิชย์จังหวัดตามที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่ หรือยื่นทางระบบจดทะเบียนอิเล็กทรอนิกส์ของ DBD

ค่าธรรมเนียมตามคู่มือ DBD

หมายเหตุ: คู่มือขั้นตอนที่ 2 ของบริษัทจำกัดระบุค่าธรรมเนียม "การชำระบัญชีและการจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีของบริษัท 500 บาท" ควรสอบถาม DBD (สายด่วน 1570) ก่อนยื่นว่าชำระครั้งเดียวหรือทั้ง 2 ขั้นตอน ค่าธรรมเนียมราชการเป็นเพียงส่วนน้อยของต้นทุนเลิกกิจการ ส่วนใหญ่คือค่าทำบัญชี ค่าสอบบัญชี และค่าลงหนังสือพิมพ์

ถ้าทำไม่ทันมีโทษอะไร

คู่มือของ DBD ระบุว่าผู้ชำระบัญชีที่ไม่ทำตามหน้าที่มี ความผิดทางพินัย ต้องชำระค่าปรับเป็นพินัย เช่น ไม่ลงโฆษณาหรือไม่ส่งจดหมายถึงเจ้าหนี้ ไม่เกิน 80,000 บาท และไม่จดทะเบียนเลิกภายในกำหนด ไม่เกิน 50,000 บาท หน้าที่ส่วนนี้ผูกกับตัวผู้ชำระบัญชี จึงควรเลือกผู้ชำระบัญชีที่ทำงานได้จริง

4. แจ้งกรมสรรพากรและประกันสังคม

4.1 แจ้งการเลิกต่อเจ้าพนักงานประเมิน ภายใน 15 วัน

ประมวลรัษฎากร มาตรา 72 วรรคหนึ่ง ให้ ผู้ชำระบัญชีและผู้จัดการร่วมกันแจ้งเจ้าพนักงานประเมิน ทราบการเลิก ภายใน 15 วันนับแต่วันที่เจ้าพนักงาน (DBD) รับจดทะเบียนเลิก ถ้าไม่แจ้ง เจ้าพนักงานประเมินอาจสั่งให้เสียภาษีเพิ่มอีก 1 เท่าของภาษีที่ต้องเสีย ยื่นที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขาที่สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่

4.2 แจ้งเลิก VAT ด้วย ภ.พ.09 ภายใน 15 วัน

ถ้าเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ต้องยื่น ภ.พ.09 แจ้งเลิกประกอบกิจการพร้อมคืนใบทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ภ.พ.20) ภายใน 15 วันนับจากวันเลิกประกอบกิจการ (ประมวลรัษฎากร มาตรา 85/15 และประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม ฉบับที่ 131)

ข้อที่มักพลาดมี 3 ข้อ

1. "วันเลิกประกอบกิจการ" ตามกฎหมาย VAT หมายถึงวันที่หยุดประกอบกิจการที่ต้องเสีย VAT ตามความจริง ไม่จำเป็นต้องตรงกับวันจดทะเบียนเลิกที่ DBD ถ้าหยุดขายมาก่อนหลายเดือนแล้ว กำหนด 15 วันนับจากวันที่หยุดจริง
2. สินค้าคงเหลือและทรัพย์สิน ณ วันเลิกถือเป็นการขาย ประมวลรัษฎากร มาตรา 77/1(8)(ฉ) ให้สินค้าคงเหลือและทรัพย์สินที่มีไว้ในการประกอบกิจการ ณ วันเลิกประกอบกิจการ ถือเป็นการขาย ต้องเสีย VAT โดยใช้ ราคาตลาดในวันเลิก เป็นฐานภาษี (มาตรา 79/3(5)) ยกเว้นกรณีควบรวมหรือโอนกิจการทั้งหมดให้ผู้ประกอบการที่ต้องเสีย VAT
3. ยังต้องรับผิดในฐานะผู้ประกอบการจดทะเบียน จนกว่าอธิบดีจะสั่งขีดชื่อออกจากทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (มาตรา 85/18 และ 85/19) ในทางปฏิบัติจึงยังต้องยื่น ภ.พ.30 ให้ครบทุกเดือนจนถึงเดือนภาษีสุดท้าย

4.3 ประกันสังคม

ใช้แบบ สปส.6-15 (แบบแจ้งการเปลี่ยนแปลงข้อเท็จจริงนายจ้าง) ทำเครื่องหมายที่ "เลิกประกอบกิจการ" พร้อมวันที่เลิก และแจ้งลูกจ้างทุกคนออกจากระบบด้วย สปส.6-09 (แบบแจ้งการสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน) โดยเลือกสาเหตุข้อ 3 "เลิกจ้าง/โครงการเกษียณก่อนกำหนด" ซึ่งเป็นสาเหตุที่ใกล้เคียงที่สุดกับกรณีนายจ้างเลิกกิจการ (ควรยืนยันกับสำนักงานประกันสังคมที่ดูแลก่อนยื่น) แบบ สปส.6-09 ระบุว่าต้องแจ้งไม่เกินวันที่ 15 ของเดือนถัดจากเดือนที่มีการเปลี่ยนแปลง อย่าลืมนำส่งเงินสมทบงวดสุดท้ายให้ครบ

ภาระต่อลูกจ้าง เช่น ค่าชดเชยตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน และภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนงวดสุดท้าย ควรคำนวณให้เสร็จก่อนแบ่งเงินคืนผู้ถือหุ้น เพราะเป็นหนี้ที่ต้องชำระก่อน

5. ปิดภาษีเงินได้นิติบุคคล: ภ.ง.ด.50 ช่วงเลิก และช่วงชำระบัญชี

5.1 วันจดทะเบียนเลิก คือวันสุดท้ายของรอบบัญชี

ประมวลรัษฎากร มาตรา 72 วรรคสอง ให้ถือ วันที่ DBD รับจดทะเบียนเลิก เป็นวันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี และให้ผู้ชำระบัญชีกับผู้จัดการร่วมกันยื่นรายการและเสียภาษีตามมาตรา 68 และ 69 คือ ภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี

ตัวอย่าง: บริษัทรอบบัญชีปีปฏิทิน DBD รับจดทะเบียนเลิกวันที่ 30 มิถุนายน รอบบัญชีสุดท้ายก่อนเลิกคือ 1 มกราคม ถึง 30 มิถุนายน และต้องยื่น ภ.ง.ด.50 พร้อมงบการเงินที่ผู้สอบบัญชีรับรองภายใน 150 วันนับจาก 30 มิถุนายน

ถ้ารู้ว่าทำไม่ทัน ต้องยื่นคำร้องขอขยายเวลาต่ออธิบดีกรมสรรพากร ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ DBD รับจดทะเบียนเลิก (มาตรา 72 วรรคสาม) ข้อหารือ กค 0706/587 ชี้ว่าถ้าไม่ได้ขอขยายและยื่นเกินกำหนด ต้องเสียเงินเพิ่มร้อยละ 1.5 ต่อเดือนของภาษีที่ต้องเสีย (มาตรา 27) และมีโทษปรับกรณีไม่ยื่นรายการภายในกำหนด (มาตรา 35)

ถ้าวันเลิกที่ผู้ถือหุ้นลงมติไม่ตรงกับวันที่ DBD รับจดทะเบียน เช่น ลงมติให้เลิกวันสิ้นปี แต่ไปจดทะเบียนช้า ข้อหารือเดียวกันวินิจฉัยว่า ต้องใช้วันที่ DBD รับจดทะเบียนเลิก เป็นวันสุดท้ายของรอบบัญชีเพื่อการภาษี

5.2 ทรัพย์สินที่เหลือต้องตีราคาตลาด

มาตรา 74(1)(ก) ให้ตีราคาทรัพย์สินของบริษัทที่เลิกกัน ตามราคาตลาดในวันเลิก ผลต่างระหว่างราคาตลาดกับมูลค่าตามบัญชีจึงอาจทำให้เกิดกำไรทางภาษีในรอบสุดท้าย แม้ยังไม่ได้ขายทรัพย์สินจริง และมาตรา 74(2) ให้นำเงินสำรองหรือกำไรยกมาที่ยังไม่ได้เสียภาษีมารวมเป็นรายได้ในรอบสุดท้ายด้วย

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือที่ดินที่ซื้อมานานและบันทึกราคาทุนต่ำ หรือรถยนต์ที่ตัดค่าเสื่อมราคาจนเหลือมูลค่าตามบัญชีน้อยแต่ยังขายได้ราคาดี ควรประเมินราคาตลาดและเก็บหลักฐานการประเมินไว้

5.3 ระหว่างชำระบัญชียังต้องยื่นภาษีต่อ

ข้อหารือ กค 0706/587 วินิจฉัยว่า หลังยื่น ภ.ง.ด.50 ของรอบที่สิ้นสุดวันจดทะเบียนเลิกแล้ว ถ้าการชำระบัญชียังไม่เสร็จ บริษัทยังต้องยื่น ภ.ง.ด.50 และ ภ.ง.ด.51 พร้อมงบการเงินต่อไป จนกว่าจะจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี โดยรอบบัญชีใหม่เริ่มวันถัดจากวันจดทะเบียนเลิก กำไรหรือขาดทุนจากการขายทรัพย์สินจริงในช่วงนี้ (ซึ่งอาจต่างจากราคาตลาดที่ตีไว้) จะไปอยู่ในรอบนี้

ส่วน ภ.ง.ด.51 นั้น ประมวลรัษฎากร มาตรา 67 ทวิ วรรคท้าย ไม่บังคับใช้กับรอบระยะเวลาบัญชีแรกหรือรอบสุดท้ายที่สั้นกว่า 12 เดือน รอบชำระบัญชีที่จบภายในปีจึงมักไม่ต้องยื่น ภ.ง.ด.51 แต่ถ้าชำระบัญชีลากยาวจนมีรอบเต็ม 12 เดือน ต้องยื่นตามปกติ

ถ้าบริษัทไม่ยื่นรายการเลย เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินภาษีร้อยละ 5 ของยอดรายรับก่อนหักรายจ่าย (มาตรา 71(1)) ซึ่งมักสูงกว่าภาษีจริงมาก

ดูกำหนดยื่นงบการเงินและภาษีนิติบุคคลในรอบปกติ พร้อมค่าปรับ ได้ที่ กำหนดเวลาและค่าปรับยื่นงบการเงิน + ภาษีนิติบุคคล

6. ขั้นตอนที่ 2: ชำระบัญชี

6.1 งานของผู้ชำระบัญชี

ตามคู่มือ DBD ผู้ชำระบัญชีทำงานตามลำดับนี้

1. จัดทำ งบการเงิน ณ วันเลิก (วันที่เลิกกัน หรือวันที่นายทะเบียนรับจดทะเบียนเลิก)
2. ส่งงบการเงินนั้นให้ ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ตรวจสอบและรับรอง
3. เรียกประชุมผู้ถือหุ้นหรือผู้เป็นหุ้นส่วน เพื่อรับรองผู้ชำระบัญชีหรือตั้งคนใหม่ และอนุมัติงบการเงิน
4. สะสางทรัพย์สินและหนี้สิน: ขายทรัพย์สิน เก็บเงินจากลูกหนี้ ชำระหนี้ จ่ายค่าใช้จ่ายในการชำระบัญชี
5. ถ้ามีเงินเหลือ คืนทุนแก่ผู้ถือหุ้นตามสัดส่วนการถือหุ้น หรือตามที่ข้อบังคับกำหนด (ห้างหุ้นส่วนคืนตามสัดส่วนการลงหุ้น)
6. ถ้าชำระบัญชีไม่เสร็จภายใน 3 เดือนนับแต่วันเลิก ส่ง รายงานการชำระบัญชี (แบบ ลช.3) ทุก 3 เดือน (ป.พ.พ. มาตรา 1267) รายงานนี้ต้องเปิดให้ผู้ถือหุ้นและเจ้าหนี้ตรวจดูได้
7. ถ้าเกิน 1 ปี ต้องเรียกประชุมใหญ่ทุกสิ้นปีนับแต่วันเริ่มชำระบัญชี เพื่อรายงานความคืบหน้า
8. เมื่อเสร็จแล้ว ทำรายงานการชำระบัญชี เรียกประชุมใหญ่เพื่อเสนอรายงาน (ป.พ.พ. มาตรา 1270)

ถ้าเปลี่ยนตัวผู้ชำระบัญชีหรือแก้ไขอำนาจ ต้องจดทะเบียนภายใน 14 วัน (ป.พ.พ. มาตรา 1258)

6.2 ชำระบัญชีใช้เวลานานเท่าไร

กฎหมายไม่ได้กำหนดระยะเวลาสูงสุดของการชำระบัญชี ระยะเวลาจริงขึ้นกับ 3 เรื่อง

• ทรัพย์สินขายง่ายแค่ไหน บริษัทที่เหลือเงินสดอย่างเดียวจบเร็วกว่าบริษัทที่มีที่ดิน สินค้า หรือลูกหนี้ค้าง
• หนี้และข้อพิพาท เจ้าหนี้ที่ยังโต้แย้งยอด หรือคดีความที่ค้าง ทำให้ปิดไม่ได้
• การตรวจสอบของกรมสรรพากร DBD กำหนดให้แนบ แบบรับรองการตรวจสอบบัญชีของกรมสรรพากร ในการจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี จึงต้องผ่านขั้นตอนกับสรรพากรก่อนจบ

สิ่งที่ช่วยให้จบเร็วคือเตรียมก่อนลงมติเลิก เช่น เก็บหนี้ลูกหนี้ ขายสินค้าคงเหลือ ปิดบัญชีเงินกู้กรรมการ และกระทบยอดภาษีย้อนหลังให้เรียบร้อย

7. ขั้นตอนที่ 3: จดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี ภายใน 14 วัน

เมื่อที่ประชุมใหญ่อนุมัติรายงานการชำระบัญชีแล้ว ผู้ชำระบัญชีต้องจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี ภายใน 14 วันนับแต่วันประชุม (ป.พ.พ. มาตรา 1270) และต้องมอบบัญชีและเอกสารทั้งหลายของบริษัทให้นายทะเบียนภายใน 14 วันเช่นกัน (มาตรา 1271)

เอกสารจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี

1. แบบคำขอจดทะเบียน (แบบ ลช.1)
2. รายงานการชำระบัญชี (แบบ ลช.3)
3. รายการจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี (แบบ ลช.5)
4. งบการเงิน ณ วันเลิก (หรือ ณ วันที่นายทะเบียนรับจดทะเบียนเลิก)
5. รายละเอียดสมุดบัญชีและสรรพเอกสารทั้งหลาย (แบบ ลช.6)
6. แบบรับรองการตรวจสอบบัญชีของกรมสรรพากร
7. สำเนาบัตรประจำตัวของผู้ชำระบัญชีที่ลงลายมือชื่อ
8. หนังสือมอบอำนาจ (ถ้ามี)

เมื่อจดทะเบียนแล้ว ถือว่าการชำระบัญชีสิ้นสุดและนิติบุคคลสิ้นสภาพ คู่มือ DBD ระบุว่าการฟ้องเรียกหนี้ที่บริษัท กรรมการ หรือผู้ชำระบัญชีเป็นหนี้อยู่ ต้องฟ้องภายใน 2 ปีนับแต่วันเสร็จสิ้นการชำระบัญชี ข้อหารือ กค 0706/587 ระบุว่าบริษัทจะมีหนังสือแจ้งสำนักงานสรรพากรพื้นที่ว่าชำระบัญชีเสร็จแล้วก็ได้ ซึ่งเราแนะนำให้ทำเพื่อปิดแฟ้มให้ชัด

ถึงจะจบแล้ว ควรเก็บสำเนาเอกสารสำคัญไว้กับผู้ถือหุ้นด้วย ดูหลักการเก็บเอกสารได้ที่ เอกสารอะไรบ้างที่ต้องเก็บไว้สำหรับทำบัญชี + ต้องเก็บกี่ปี

8. ภาษีของเงินที่คืนให้ผู้ถือหุ้น: เงินปันผล หรือ เงินคืนทุน

นี่คือเรื่องที่มีผลต่อเงินในกระเป๋าเจ้าของมากที่สุด และมักถูกมองข้าม

8.1 เงินที่ได้จากการเลิกบริษัท ไม่ใช่เงินปันผล

เงินที่ผู้ชำระบัญชีคืนให้ผู้ถือหุ้นแบ่งเป็น 2 ส่วน

• ส่วนที่ไม่เกินเงินทุน เป็นการคืนเงินลงทุน ไม่เป็นเงินได้
• ส่วนที่เกินเงินทุน เป็น "ผลประโยชน์ที่ได้จากการที่บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล… เลิกกัน ซึ่งตีราคาเป็นเงินได้เกินกว่าเงินทุน" คือ เงินได้ตามมาตรา 40(4)(ฉ)

ข้อหารือ กค 0706/7048 (22 สิงหาคม 2549) วินิจฉัยว่า "เงินทุน" หมายถึง ราคาที่ผู้ถือหุ้นซื้อหุ้นมาจริง ไม่ใช่มูลค่าที่ตราไว้ ถ้าผู้ถือหุ้นซื้อหุ้นต่อจากคนอื่นในราคาสูงกว่าพาร์ ต้องมีหลักฐานราคาซื้อ

ผลที่ต่างจากเงินปันผลมี 3 ข้อ

ข้อหารือ กค 0706/8824 (24 ตุลาคม 2549) ยืนยันว่า เงินส่วนแบ่งกำไรที่ผู้เป็นหุ้นส่วนได้รับจากห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เลิกกัน เป็นเงินได้ 40(4)(ฉ) ไม่ใช่ 40(4)(ข) จึง ไม่ได้รับเครดิตภาษีตามมาตรา 47 ทวิ แม้เงินนั้นจะมาจากกำไรสะสมก็ตาม

สำหรับผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้อยู่ในประเทศไทย ข้อหารือ กค 0706/7048 ให้หักภาษีร้อยละ 15 (มาตรา 50(2)(ก)) และกรณีนิติบุคคลต่างประเทศที่ไม่ได้ประกอบกิจการในไทย ให้หักตามมาตรา 70 ผู้ถือหุ้นที่เป็นนิติบุคคลไทยมีหลักเกณฑ์ของตัวเอง ควรวางแผนกับผู้สอบบัญชีเป็นรายกรณี

8.2 ตัวอย่างตัวเลข: จ่ายปันผลก่อนเลิก เทียบกับคืนทั้งหมดตอนชำระบัญชี

สมมติ บริษัท ก. ทุนชำระแล้ว 1,000,000 บาท ผู้ถือหุ้นคนเดียวเป็นบุคคลธรรมดา ซื้อหุ้นที่ราคาพาร์ หลังชำระหนี้และภาษีทั้งหมดแล้วเหลือเงินสด 1,600,000 บาท ในนั้นเป็นกำไรสะสม 600,000 บาท ซึ่งเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลอัตรา 20% มาแล้วทั้งหมด (ตัวเลขสมมติเพื่อประกอบความเข้าใจ)

ทางเลือก A: คืนทั้งก้อนตอนชำระบัญชี ส่วนที่เกินทุน 600,000 บาท เป็นเงินได้ 40(4)(ฉ) ต้องรวมคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า ไม่มีเครดิต

ทางเลือก B: ประกาศจ่ายเงินปันผล 600,000 บาท ก่อนลงมติเลิก แล้วคืนทุน 1,000,000 บาทตอนชำระบัญชี เงินปันผลถูกหัก 10% และผู้ถือหุ้นเลือกได้ว่าจะจบที่ 10% หรือรวมคำนวณพร้อมใช้เครดิต 20/80 × 600,000 = 150,000 บาท

วิธีคำนวณภาษีกรณีไม่มีเงินได้อื่น: 150,000 แรกยกเว้น, 150,001–300,000 เสีย 7,500, 300,001–500,000 เสีย 20,000, ส่วนที่เกิน 500,000 คิด 15%

ข้อสรุปจากตัวอย่าง: ในทั้งสองกรณี การจ่ายเงินปันผลก่อนเลิกให้ผลดีกว่าการคืนทั้งก้อนตอนชำระบัญชี เพราะได้ทางเลือกเพิ่ม (จบที่ 10% หรือใช้เครดิต) ความเห็นของสำนักงานคือ ควรพิจารณาจ่ายเงินปันผลจากกำไรสะสมให้เสร็จก่อนลงมติเลิกบริษัท โดยต้องมีกำไรสะสมและเงินสดพอ และทำตามขั้นตอนประกาศจ่ายเงินปันผลให้ถูกต้อง เพราะหลังเลิกแล้ว ข้อหารือข้างต้นถือว่าเงินที่แบ่งให้เป็น 40(4)(ฉ)

ข้อควรระวัง: เครดิตภาษีเงินปันผลขึ้นกับอัตราภาษีที่บริษัทเสียจริงในกำไรส่วนนั้น บริษัทที่ใช้อัตรา SME หรือมีกำไรที่ได้รับยกเว้นภาษี เครดิตจะต่างจากตัวอย่าง ต้องคำนวณจากตัวเลขจริง ถ้าต้องการเทียบภาพรวมระหว่างทำในนามบุคคลกับบริษัท ลองใช้ เครื่องคำนวณภาษีบุคคลธรรมดา vs บริษัท

9. ขีดชื่อร้าง ไม่ใช่ทางลัดของการปิดบริษัท

หลายคนเลือกปล่อยบริษัทไว้เฉย ๆ ไม่ส่งงบ ไม่ยื่นภาษี รอให้ DBD ขีดชื่อเอง เพราะคิดว่าประหยัดกว่า ขั้นตอนจริงเป็นอย่างนี้

1. นายทะเบียนมีเหตุอันควรเชื่อว่าห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทไม่ได้ประกอบกิจการแล้ว (กรณีที่ DBD ประกาศบ่อยคือไม่ส่งงบการเงินติดต่อกัน 3 ปี) จึงส่งหนังสือสอบถามทางไปรษณีย์ตอบรับ (ป.พ.พ. มาตรา 1273/1)
2. ถ้าไม่ได้รับคำตอบ หรือตอบว่าไม่ได้ประกอบกิจการแล้ว นายทะเบียนประกาศว่าเมื่อพ้น 90 วัน จะขีดชื่อออกจากทะเบียน เว้นแต่แสดงเหตุให้เห็นเป็นอย่างอื่น แล้วออกคำสั่งขีดชื่อ (ป.พ.พ. มาตรา 1273/3)
3. ผลคือสิ้นสภาพนิติบุคคล ทำนิติกรรมไม่ได้อีก แต่ ความรับผิดของหุ้นส่วนผู้จัดการ ผู้เป็นหุ้นส่วน กรรมการ ผู้จัดการ และผู้ถือหุ้นยังคงมีอยู่และเรียกบังคับได้ และร้องศาลให้คืนสู่ทะเบียนได้ภายใน 10 ปีนับแต่วันที่ถูกขีดชื่อ

ทำไมปล่อยร้างจึงเสี่ยง

สรุปคือ การจดทะเบียนเลิกและชำระบัญชีให้จบ ทำให้หน้าที่ทั้งหมดมีจุดสิ้นสุดที่ชัดเจน การปล่อยร้างเพียงเลื่อนปัญหาออกไป

10. ไทม์ไลน์ตัวอย่างและเช็กลิสต์เอกสาร

10.1 ไทม์ไลน์ตัวอย่าง (บริษัทจำกัด จด VAT มีลูกจ้าง)

10.2 เช็กลิสต์เอกสารที่ควรเตรียม

• หนังสือรับรองบริษัท บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น และข้อบังคับ (ดูข้อกำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีและการเรียกประชุม)
• หนังสือนัดประชุม และรายงานการประชุมที่มีมติพิเศษให้เลิกและตั้งผู้ชำระบัญชี (หรือข้อตกลงของผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคน)
• แบบ ลช.1 และ ลช.2 สำเนาบัตรประจำตัวผู้ชำระบัญชีทุกคน
• สำเนาประกาศหนังสือพิมพ์ และหลักฐานส่งจดหมายลงทะเบียนถึงเจ้าหนี้
• ภ.พ.09 พร้อมใบทะเบียน ภ.พ.20 ตัวจริง และ ภ.พ.30 จนถึงเดือนสุดท้าย
• สปส.6-15 และ สปส.6-09
• งบการเงิน ณ วันเลิก ที่ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตรับรอง และรายงานการประชุมอนุมัติงบ
• หลักฐานราคาตลาดของทรัพย์สิน ณ วันเลิก (ใบประเมิน ราคาซื้อขายจริง)
• ภ.ง.ด.50 รอบเลิก และรอบชำระบัญชี ภ.ง.ด.51 (ถ้ามี)
• หลักฐานราคาที่ผู้ถือหุ้นแต่ละคนซื้อหุ้นมา เพื่อคำนวณเงินได้ 40(4)(ฉ)
• หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายที่ออกให้ผู้ถือหุ้น
• แบบ ลช.3 ทุก 3 เดือน, ลช.5, ลช.6 และแบบรับรองการตรวจสอบบัญชีของกรมสรรพากร
• หนังสือแจ้งสำนักงานสรรพากรพื้นที่ว่าชำระบัญชีเสร็จแล้ว (แนะนำให้ทำ)

10.3 เลิกกิจการ หรือควบรวมดีกว่า

ถ้าเหตุผลที่ปิดคือย้ายธุรกิจไปรวมกับอีกบริษัทหนึ่ง การเลิกแล้วตั้งใหม่ไม่ใช่ทางเดียว กฎหมายมีทั้งการควบบริษัทและการโอนกิจการทั้งหมด ซึ่งมีผลทางภาษีต่างกัน (ประมวลรัษฎากร มาตรา 73 และมาตรา 74(1)(ข) (ค)) ดูเพิ่มเติมที่ การควบรวมบริษัทตามกฎหมายใหม่ (ม.1238) และผลกระทบทางภาษี

คำถามที่พบบ่อย

1. บริษัทไม่มีรายได้มาหลายปีแล้ว ปล่อยให้ร้างไปเลยได้ไหม

ไม่แนะนำ การถูกขีดชื่อร้างไม่ได้ลบความรับผิดของกรรมการและผู้ถือหุ้น และหน้าที่ภาษีที่ค้างระหว่างที่ยังเป็นนิติบุคคลยังอยู่ ถ้าบริษัทจด VAT ไว้ ยังต้องรับผิดในฐานะผู้ประกอบการจดทะเบียนจนกว่าจะถูกขีดชื่อออกจากทะเบียน VAT การจดเลิกและชำระบัญชีให้จบจึงปลอดภัยกว่า

2. จดทะเบียนเลิกแล้ว ต้องยื่น ภ.ง.ด.50 อีกกี่ครั้ง

อย่างน้อย 1 ครั้งสำหรับรอบที่สิ้นสุดวันที่ DBD รับจดทะเบียนเลิก ภายใน 150 วัน ถ้าชำระบัญชียังไม่เสร็จ ต้องยื่น ภ.ง.ด.50 สำหรับรอบชำระบัญชีต่อไป (และ ภ.ง.ด.51 เฉพาะรอบที่ครบ 12 เดือน ตามมาตรา 67 ทวิ) จนกว่าจะจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชี ตามข้อหารือ กค 0706/587

3. หจก. เล็ก ๆ ที่เลิกกิจการต้องใช้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตไหม

ตามคู่มือการชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนที่ DBD เผยแพร่ ผู้ชำระบัญชีต้องส่งงบการเงิน ณ วันเลิกให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบและรับรอง ห้างหุ้นส่วนที่เข้าเกณฑ์ใช้ผู้สอบบัญชีภาษีอากรในรอบปกติควรสอบถาม DBD หรือผู้สอบบัญชีก่อนเริ่มงาน เพื่อให้เอกสารที่ยื่นจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีผ่านในครั้งเดียว

4. ยังมีสินค้าคงเหลือตอนเลิก ต้องเสีย VAT ไหม

ต้องเสีย ถ้าบริษัทจด VAT ไว้ ประมวลรัษฎากร มาตรา 77/1(8)(ฉ) ให้สินค้าคงเหลือและทรัพย์สินที่มีไว้ในการประกอบกิจการ ณ วันเลิกประกอบกิจการถือเป็นการขาย คำนวณ VAT จากราคาตลาดในวันเลิก (มาตรา 79/3(5)) ถ้าขายสินค้าออกไปให้หมดก่อนวันเลิก จะคำนวณจากราคาขายจริงตามปกติ

5. ผู้ถือหุ้นได้เงินคืนตอนเลิกบริษัท ต้องเสียภาษีอย่างไร

ส่วนที่ไม่เกินราคาที่ซื้อหุ้นมาเป็นการคืนทุน ไม่ต้องเสียภาษี ส่วนที่เกินเป็นเงินได้ 40(4)(ฉ) บริษัทต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายตามอัตราภาษีเงินได้ และผู้ถือหุ้นต้องนำไปรวมคำนวณใน ภ.ง.ด.90 โดยไม่ได้เครดิตภาษีเงินปันผลและเลือกเสีย 10% แยกไม่ได้ ถ้ามีกำไรสะสมมาก ควรพิจารณาจ่ายเงินปันผลก่อนลงมติเลิก

6. ทั้งหมดใช้เวลานานแค่ไหน

ช่วงจดทะเบียนเลิกใช้เวลาไม่นาน เพราะกฎหมายกำหนดให้ทำภายใน 14 วัน แต่ช่วงชำระบัญชีไม่มีกำหนดตายตัว ขึ้นกับทรัพย์สิน หนี้สิน และการตรวจสอบของกรมสรรพากร ถ้าชำระบัญชีเกิน 3 เดือน ต้องส่งรายงานทุก 3 เดือน ถ้าเกิน 1 ปี ต้องเรียกประชุมใหญ่ทุกปี การเคลียร์ลูกหนี้ สินค้า และภาษีค้างก่อนลงมติเลิกช่วยให้จบเร็วขึ้นมาก

7. กรรมการคนเดิมเป็นผู้ชำระบัญชีเองได้ไหม

ได้ ถ้าข้อบังคับไม่ได้กำหนดเป็นอย่างอื่น กรรมการทุกคนเป็นผู้ชำระบัญชีโดยผลของกฎหมายอยู่แล้ว แต่หน้าที่ส่วนใหญ่มีกำหนดเวลาและค่าปรับเป็นพินัยผูกกับตัวผู้ชำระบัญชี ถ้ากรรมการไม่สะดวกติดตามงาน อาจให้ที่ประชุมตั้งผู้ชำระบัญชีคนเดียวหรือตั้งบุคคลภายนอกที่ทำงานนี้เป็นประจำ

ให้ Tawan Consultant ช่วยดูแลเรื่องนี้

ทีมบัญชีและสอบบัญชีของ ตะวัน คอนซัลแทนท์ (Tawan Consultant) ช่วยวางแผนการเลิกกิจการตั้งแต่ก่อนลงมติ เตรียมรายงานการประชุม จดทะเบียนเลิกและเสร็จการชำระบัญชี ปิดงบการเงิน ณ วันเลิก ยื่น ภ.ง.ด.50 ภ.พ.09 และคำนวณภาษีเงินที่คืนผู้ถือหุ้น ให้บริษัทหรือ หจก. ปิดได้จบจริง

• โทร: 096-692-2528
• LINE: @962iwlqe
• ที่อยู่: 34 ซอยเพชรเกษม 28 แยก 16 แขวงปากคลองภาษีเจริญ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร 10160
• เวลาทำการ: จันทร์–ศุกร์ 8:30–17:30
• เว็บไซต์: www.tawanconsultant.com

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือภาษีสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง

1. ประมวลรัษฎากร มาตรา 65-76 (มาตรา 67 ทวิ, 68, 69, 71(1), 72, 73, 74) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5939.html
2. ประมวลรัษฎากร มาตรา 38-64 (มาตรา 40(4)(ข) และ (ฉ), 47 ทวิ, 48(3), 50(2)) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5937.html
3. ประมวลรัษฎากร มาตรา 77-79 (มาตรา 77/1(8)(ฉ) สินค้าคงเหลือ ณ วันเลิกประกอบกิจการ, มาตรา 79/3(5) ฐานภาษีราคาตลาด) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5205.html
4. ประมวลรัษฎากร มาตรา 85-86 (มาตรา 85/15 แจ้งเลิกประกอบกิจการ, 85/18 และ 85/19 ความรับผิดจนถูกขีดชื่อจากทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5208.html
5. ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 131) (การแจ้งเลิกประกอบกิจการ) https://www.rd.go.th/7070.html
6. สถานที่และกำหนดเวลาการยื่นแจ้งแก้ไขเปลี่ยนแปลงทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ภ.พ.09) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/fileadmin/user_upload/vat/VAT08.pdf
7. ข้อหารือ กค 0706/587 ลงวันที่ 20 มกราคม 2546 (ภาษีเงินได้นิติบุคคล กรณีการเลิกกิจการและชำระบัญชีของบริษัท) https://www.rd.go.th/24837.html
8. ข้อหารือ กค 0706/7048 ลงวันที่ 22 สิงหาคม 2549 (ผลประโยชน์จากการเลิกบริษัทที่เกินกว่าเงินทุน มาตรา 40(4)(ฉ), 50(2)(ก), 70) https://www.rd.go.th/32703.html
9. ข้อหารือ กค 0706/8824 ลงวันที่ 24 ตุลาคม 2549 (เงินส่วนแบ่งกำไรจากห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เลิกกิจการ ไม่ได้เครดิตภาษีตามมาตรา 47 ทวิ) https://www.rd.go.th/32870.html
10. อินโฟกราฟิกการเลิกกิจการ ภาษีเงินได้นิติบุคคล กองบริหารภาษีธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็ก กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/fileadmin/user_upload/SMEs/infographic/6.jn_cit_6.pdf
11. การจดทะเบียนเลิกบริษัทจำกัด (เหตุเลิก มติพิเศษ ผู้ชำระบัญชี เอกสาร ค่าธรรมเนียม) กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/download/downloads/03_boj/intro_step_bj_dissolve.pdf
12. การชำระบัญชีและการจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีบริษัทจำกัด กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/download/downloads/03_boj/intro_step_bj_liquidate.pdf
13. การจดทะเบียนเลิกห้างหุ้นส่วน กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/download/downloads/02_hs/intro_step_hs_dissolve.pdf
14. การชำระบัญชีและการจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วน กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/download/downloads/02_hs/intro_step_hs_liquidate.pdf
15. คู่มือสิ่งที่ต้องรู้ & ทำ เมื่อเป็นห้างหุ้นส่วน บริษัทจำกัด บริษัทมหาชนจำกัด (ค่าปรับเป็นพินัยของผู้ชำระบัญชี) กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/storage/manual/644ffb30-f6bf-4e60-a3be-9db74a65509b.pdf
16. ตารางอัตราเปรียบเทียบความผิด (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1253, 1254, 1258, 1267, 1270, 1271) กรมพัฒนาธุรกิจการค้า https://www.dbd.go.th/download/downloads/13_fine/Rate_of_fine_civil_commerce_code.pdf
17. ประกาศสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานคร เรื่อง จะขีดชื่อห้างหุ้นส่วนบริษัทออกจากทะเบียน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1273/3) https://www.dbd.go.th/storage/manual/f5a4fc4c-ee43-4697-87ab-b7a1c7e98dc3.pdf
18. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานคร ที่ (ถ) 255/2568 เรื่อง ขีดชื่อห้างหุ้นส่วนบริษัทออกจากทะเบียน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1273/1 และ 1273/3) https://www.dbd.go.th/storage/manual/a7c34456-bf96-4735-92e1-6991364d23d8.pdf
19. ข่าวกระทรวงพาณิชย์ กรมพัฒน์ฯ จ่อขีดชื่อบริษัทที่ไม่ส่งงบการเงิน 3 ปี (ผลของการขีดชื่อ และการคืนสู่ทะเบียนภายใน 10 ปี) สำนักงานพาณิชย์จังหวัดสมุทรปราการ https://samutprakan.moc.go.th/th/content/category/detail/id/161/iid/38585
20. แบบ สปส.6-15 แบบแจ้งการเปลี่ยนแปลงข้อเท็จจริงนายจ้าง สำนักงานประกันสังคม https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/1b5936bb29ec0754ae74e6f8f6d18b72.pdf
21. แบบ สปส.6-09 แบบแจ้งการสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน สำนักงานประกันสังคม https://www.sso.go.th/wpr/assets/upload/files_storage/sso_th/dcb8745ac18d9c0ae5f0c050ef18fdf8.pdf