การตัดหนี้สูญตามกฎหมาย: หลักเกณฑ์ตามมาตรา 65 ทวิ (9) และกฎกระทรวง ฉบับที่ 186

การตัดหนี้สูญเป็นประเด็นสำคัญที่ผู้ประกอบการควรทำความเข้าใจ เพราะนอกจากช่วยให้งบการเงินสะท้อนความเป็นจริงแล้ว ยังใช้เป็นรายจ่ายในการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลได้ด้วย แต่ต้องทำให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด มิฉะนั้นจะถูกบวกกลับเป็นรายจ่ายต้องห้าม บทความนี้อธิบายหลักเกณฑ์และวิธีการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องโดยตรง

โดย Attarot Teeraworawong — ตะวัน คอนซัลแทนท์

คุณสมบัติของหนี้ที่ตัดเป็นหนี้สูญได้

ไม่ว่าหนี้จะมีจำนวนเท่าใด ต้องมีลักษณะครบทุกข้อต่อไปนี้ก่อน (กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 ข้อ 3)

• เป็นหนี้จากการประกอบกิจการหรือเนื่องจากการประกอบกิจการ หรือเป็นหนี้ที่ได้รวมเป็นเงินได้ในการคำนวณกำไรสุทธิแล้ว
• ไม่ใช่หนี้ที่ลูกหนี้เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการของกิจการ ไม่ว่าหนี้นั้นจะเกิดก่อนหรือในขณะที่ผู้นั้นเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการ
• เป็นหนี้ที่ยังไม่ขาดอายุความ และมีหลักฐานโดยชัดแจ้งที่สามารถฟ้องลูกหนี้ได้

หลักเกณฑ์การตัดหนี้สูญตามมูลค่าหนี้

กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 แบ่งวิธีการตามยอดหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย หนี้ยิ่งสูง เงื่อนไขยิ่งเข้มขึ้น ในแต่ละกรณีเลือกทำอย่างใดอย่างหนึ่งก็พอ ไม่ต้องทำครบทุกทาง

กรณีหนี้ไม่เกิน 200,000 บาท (ข้อ 6)

ตัดเป็นหนี้สูญได้โดยไม่ต้องฟ้องคดี ถ้าหนี้มีลักษณะครบตามหัวข้อข้างต้น และปรากฏครบทั้ง 3 ข้อนี้

• มีหลักฐานการติดตามทวงถามให้ชำระหนี้ตามสมควรแก่กรณีแล้ว
• ไม่ได้รับชำระหนี้
• หากจะฟ้องลูกหนี้ จะต้องเสียค่าใช้จ่ายไม่คุ้มกับหนี้ที่จะได้รับชำระ

หนี้ก้อนเล็กนี้ยังเลือกใช้วิธีตามกรณีหนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาท (ข้อ 5) ได้ด้วย

กรณีหนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาท (ข้อ 5)

ต้องทำอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

• ไม่ต้องฟ้อง: ได้ติดตามทวงถามตามสมควรโดยมีหลักฐานชัดแจ้ง แต่ไม่ได้รับชำระ และปรากฏว่า (ก) ลูกหนี้ถึงแก่ความตาย เป็นคนสาบสูญ หรือมีหลักฐานว่าหายสาบสูญไป และไม่มีทรัพย์สินใด ๆ จะชำระหนี้ได้ หรือ (ข) ลูกหนี้เลิกกิจการ และมีหนี้ของเจ้าหนี้รายอื่นที่มีบุริมสิทธิเหนือทรัพย์สินทั้งหมดของลูกหนี้อยู่ในลำดับก่อนเป็นจำนวนมากกว่าทรัพย์สินของลูกหนี้
• คดีแพ่ง: ฟ้องลูกหนี้ในคดีแพ่งและศาลมีคำสั่งรับคำฟ้องแล้ว หรือยื่นคำขอเฉลี่ยหนี้ในคดีที่เจ้าหนี้รายอื่นฟ้องลูกหนี้ และศาลมีคำสั่งรับคำขอแล้ว
• คดีล้มละลาย: ฟ้องลูกหนี้ในคดีล้มละลาย (หรือคดีที่ผู้ชำระบัญชีร้องขอให้ลูกหนี้ล้มละลาย) และศาลมีคำสั่งรับคำฟ้องแล้ว หรือยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลายที่เจ้าหนี้รายอื่นฟ้อง และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์หรือศาลมีคำสั่งรับคำขอแล้ว

ถ้าใช้ทางคดีแพ่งหรือคดีล้มละลาย กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการต้องมีคำสั่งอนุมัติให้จำหน่ายหนี้นั้นเป็นหนี้สูญภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี

กรณีหนี้เกิน 2,000,000 บาท (ข้อ 4)

ต้องทำอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

• ไม่ต้องฟ้อง: ติดตามทวงถามโดยมีหลักฐานชัดแจ้ง แต่ไม่ได้รับชำระ และลูกหนี้ถึงแก่ความตาย สาบสูญ หรือหายสาบสูญไปและไม่มีทรัพย์สินใด ๆ หรือลูกหนี้เลิกกิจการและหนี้บุริมสิทธิของเจ้าหนี้รายอื่นมีมากกว่าทรัพย์สินของลูกหนี้ (เงื่อนไขเดียวกับกรณีหนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาท)
• คดีแพ่ง: ฟ้องคดีแพ่งหรือยื่นคำขอเฉลี่ยหนี้ ได้มีหมายบังคับคดีของศาลแล้ว และมีรายงานการบังคับคดีครั้งแรกของเจ้าพนักงานบังคับคดีที่แสดงว่าได้บังคับคดีแล้ว แต่ลูกหนี้ไม่มีทรัพย์สินใดจะชำระหนี้ได้
• คดีล้มละลาย: ฟ้องคดีล้มละลายหรือยื่นคำขอรับชำระหนี้ และศาลมีคำสั่งเห็นชอบการประนอมหนี้ หรือลูกหนี้ถูกพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลายและได้มีการแบ่งทรัพย์สินครั้งแรก หรือศาลมีคำสั่งปิดคดีแล้ว

สรุปง่าย ๆ คือ หนี้ก้อนใหญ่ถ้าเลือกทางศาล การที่ศาลแค่รับคำฟ้องยังไม่พอ ต้องไปถึงขั้นบังคับคดีหรือขั้นตอนในคดีล้มละลายตามที่กำหนด

ตัวอย่างกรณีศึกษา

ข้อควรระวัง

• ยอดหนี้ดูเป็นรายลูกหนี้แต่ละราย และต้องเก็บหลักฐานการติดตามทวงถามหรือเอกสารการดำเนินคดีอย่างครบถ้วน
• หนี้ที่ดำเนินการครบเงื่อนไขในรอบบัญชีใด ให้จำหน่ายเป็นหนี้สูญและถือเป็นรายจ่ายในรอบบัญชีนั้น ยกเว้นกรณีฟ้องคดีแพ่งหรือคดีล้มละลายของหนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาท ให้ถือเป็นรายจ่ายในรอบที่ศาลหรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีคำสั่งรับคำฟ้องหรือคำขอ
• กรณีหนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาทที่ใช้ทางคดีแพ่งหรือคดีล้มละลาย อย่าลืมให้กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการทำคำสั่งอนุมัติภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบบัญชี
• กรณีดำเนินคดีในต่างประเทศ ต้องมีเอกสารหลักฐานที่ผู้มีอำนาจตามกฎหมายของประเทศนั้นออกให้ และต้องรับรองคำแปลเป็นภาษาไทยตามระเบียบกระทรวงการต่างประเทศว่าด้วยการรับรองเอกสาร
• หากตัดหนี้สูญไปแล้วได้รับชำระในภายหลัง ตามมาตรา 65 ทวิ (9) ให้นำมาคำนวณเป็นรายได้ในรอบระยะเวลาบัญชีที่ได้รับชำระ

อ่านต่อ: เลิกกิจการ ปิดบริษัทหรือ หจก. ให้ถูกต้อง: จดทะเบียนเลิก ชำระบัญชี ภาษี และเอกสารที่ต้องใช้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

การตัดหนี้สูญอ้างอิงกฎหมายฉบับใด

อ้างอิงมาตรา 65 ทวิ (9) แห่งประมวลรัษฎากร ซึ่งกำหนดให้การจำหน่ายหนี้สูญต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดโดยกฎกระทรวง ได้แก่กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

หนี้มูลค่าเท่าใดจึงตัดได้โดยไม่ต้องฟ้องคดี

หนี้ไม่เกิน 200,000 บาทต่อลูกหนี้แต่ละราย ตัดได้โดยไม่ต้องฟ้อง ถ้ามีหลักฐานการติดตามทวงถามตามสมควรแล้ว ไม่ได้รับชำระ และหากฟ้องจะเสียค่าใช้จ่ายไม่คุ้มกับหนี้ที่จะได้รับ ส่วนหนี้ทุกขนาด ตัดได้โดยไม่ต้องฟ้องเช่นกัน ถ้ามีหลักฐานทวงถามและลูกหนี้ถึงแก่ความตาย สาบสูญ หรือหายสาบสูญไปและไม่มีทรัพย์สิน หรือลูกหนี้เลิกกิจการและหนี้บุริมสิทธิของเจ้าหนี้รายอื่นมีมากกว่าทรัพย์สินของลูกหนี้

ลูกหนี้เสียชีวิตและไม่มีทรัพย์สิน ต้องฟ้องศาลก่อนตัดหนี้สูญไหม

ไม่ต้อง ถ้าหนี้มีลักษณะตามข้อ 3 และบริษัทมีหลักฐานการติดตามทวงถามอย่างชัดแจ้งแต่ไม่ได้รับชำระ กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 ข้อ 4 (1) และข้อ 5 (1) ให้ตัดหนี้สูญได้โดยไม่ต้องฟ้อง ไม่ว่ายอดหนี้จะเกินหรือไม่เกิน 2,000,000 บาท

ตัดหนี้สูญไปแล้ว ต่อมาลูกหนี้จ่ายคืน ต้องทำอย่างไร

ตามมาตรา 65 ทวิ (9) ต้องนำจำนวนที่ได้รับชำระมาคำนวณเป็นรายได้ในรอบระยะเวลาบัญชีที่ได้รับชำระ

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ภาษีนิติบุคคลมีอะไรบ้าง: สิ่งที่ต้องรู้ก่อนเปิดบริษัท
• วางแผนภาษีสิ้นปีสำหรับ SME และบุคคลธรรมดา

อ้างอิง

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ทวิ (9) (กรมสรรพากร)
• กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) ว่าด้วยการจำหน่ายหนี้สูญจากบัญชีลูกหนี้ ฉบับรวมการแก้ไข (กรมสรรพากร)
• กฎกระทรวง ฉบับที่ 374 (พ.ศ. 2564) (กรมสรรพากร)

เนื้อหาอ้างอิงประมวลรัษฎากร (มาตรา 65 ทวิ (9)) และกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374 (พ.ศ. 2564) — ตรวจสอบล่าสุดที่ rd.go.th หรือโทร 1161