ภาษีแพทย์และทันตแพทย์: ค่า DF เป็นเงินได้ประเภทไหน และเปิดคลินิกแบบบุคคลหรือบริษัทดีกว่า

ค่า DF (Doctor Fee) ไม่ได้เป็นเงินได้ประเภทเดียวเสมอไป กรมสรรพากรดูจาก ข้อเท็จจริงของการทำงานและการรับเงิน ไม่ใช่จากชื่อเรียก ถ้าแพทย์มีสัญญาขอใช้สถานที่ของโรงพยาบาลเพื่อตรวจรักษาในนามของตัวเอง และตกลงแบ่งค่าตรวจให้โรงพยาบาลเป็นลายลักษณ์อักษร ค่าตรวจทั้งจำนวนเป็นเงินได้ 40(6) ซึ่งหักค่าใช้จ่ายเหมาได้ 60% แต่ถ้าโรงพยาบาลออกใบเสร็จและรับรู้รายได้ในนามของตัวเอง แล้วจ่ายส่วนแบ่งให้แพทย์ ข้อหารือของกรมสรรพากรวินิจฉัยว่าเป็นเงินได้ 40(2) และถ้าเป็นลูกจ้างประจำที่รับเงินเดือน ก็เป็น 40(1) หลักที่ใช้คือ ประเภทของสัญญาระหว่างคลินิกหรือโรงพยาบาลกับแพทย์ เป็นตัวกำหนดว่าค่า DF เป็น 40(1), 40(2) หรือ 40(6) ข้อหารือของกรมสรรพากรเป็นตัวอย่างของสัญญาแต่ละแบบ แพทย์จึงควรทำสัญญาและเอกสาร (ใบเสร็จ การบันทึกบัญชี) ให้ตรงกับวิธีทำงานจริง

ส่วนคำถามว่าเปิดคลินิกในนามตัวเองหรือในนามบริษัทดีกว่า คำตอบขึ้นกับตัวเลขของแต่ละคลินิก แพทย์ที่ทำคลินิกเองได้สิทธิหักค่าใช้จ่ายเหมา 60% ซึ่งสูงกว่าต้นทุนจริงของหลายคลินิก การตั้งบริษัทจึงไม่ได้ประหยัดภาษีเสมอไป บริษัทได้เปรียบเมื่อกำไรสูงและเก็บกำไรไว้ในบริษัทเพื่อขยายกิจการ หรือเมื่อต้นทุนจริงสูงกว่า 60% บทความนี้สรุปจากประมวลรัษฎากร พระราชกฤษฎีกา และข้อหารือของกรมสรรพากร (ดูแหล่งอ้างอิงท้ายบทความ)

สรุปสั้นที่สุด: ตรวจรักษาในนามตัวเองที่คลินิกของตัวเอง หรือใช้สถานที่โรงพยาบาลโดยมีสัญญาแบ่งค่าตรวจเป็นลายลักษณ์อักษร = 40(6) หักเหมา 60% ของค่าตรวจทั้งจำนวน · โรงพยาบาลออกใบเสร็จในนามโรงพยาบาลแล้วจ่ายส่วนแบ่งให้แพทย์ หรือแพทย์ภายนอกมารักษาเป็นครั้งคราว = 40(2) หักเหมา 50% รวมกับเงินเดือนไม่เกิน 100,000 บาท · ลูกจ้างประจำ เงินเดือนและค่าเวร = 40(1) · บริการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต ยกเว้น VAT ตามมาตรา 81(1)(ญ) แต่ใบอนุญาตต้องอยู่ในชื่อผู้ประกอบกิจการ · ขายสินค้า เช่น เวชสำอาง เป็นการขายสินค้าที่อยู่นอกข้อยกเว้นนี้ · คลินิกในรูปบริษัทเสียภาษีจากกำไรสุทธิ SME 0%/15%/20% แต่การนำเงินออกมาเป็นเงินเดือนหรือเงินปันผลมีภาษีอีกชั้น

1. เงินได้ของแพทย์และทันตแพทย์ตามประมวลรัษฎากร

ประมวลรัษฎากร มาตรา 40(6) นิยามเงินได้จากวิชาชีพอิสระว่า "คือวิชากฎหมาย การประกอบโรคศิลป วิศวกรรม สถาปัตยกรรม การบัญชี ประณีตศิลปกรรม…" คำว่า "การประกอบโรคศิลป" กรมสรรพากรอธิบายไว้ในข้อหารือที่ กค 0811(กม)/1435 (7 สิงหาคม 2541) ว่าหมายถึงกิจการที่กระทำโดยตรงต่อร่างกายตามนิยามของกฎหมายควบคุมการประกอบโรคศิลปะ ได้แก่ เวชกรรม ทันตกรรม เภสัชกรรม การพยาบาล การผดุงครรภ์ กายภาพบำบัด และเทคนิคการแพทย์ และแม้วิชาชีพเหล่านี้หลายสาขาจะแยกไปอยู่ใต้สภาวิชาชีพของตัวเองแล้ว (แพทยสภา ทันตแพทยสภา สภาเภสัชกรรม สภาการพยาบาล) ข้อหารือฉบับนี้ก็ยังพิจารณาว่าเป็นการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6)

ดังนั้น แพทย์และทันตแพทย์มีโอกาสได้เงินได้ 40(6) แต่จะเป็น 40(6) จริงหรือไม่ ขึ้นกับว่าเงินนั้นได้มาอย่างไร เงินได้ของแพทย์จากโรงพยาบาลอาจเข้ามาตราอื่นได้อีก 2 ประเภท

ความต่างนี้มีผลกับภาษีมาก เพราะวิธีหักค่าใช้จ่ายต่างกัน (ดูข้อ 3) และหน้าที่หัก ณ ที่จ่ายของโรงพยาบาลก็ต่างกัน (ดูข้อ 4)

2. ข้อหารือกรมสรรพากรเรื่องค่า DF จากโรงพยาบาล

หลักคือ ประเภทของสัญญาระหว่างคลินิกหรือโรงพยาบาลกับแพทย์เป็นตัวกำหนดประเภทเงินได้ ข้อหารือด้านล่างเป็นตัวอย่างของสัญญาแต่ละแบบ ข้อหารือที่เกี่ยวกับค่าตอบแทนแพทย์โดยตรงมีดังนี้

2.1 กค 0811(กม.03)/1903 (25 ธันวาคม 2543): สัญญาขอใช้สถานที่และแบ่งค่าตรวจ = 40(6) ทั้งจำนวน

กรมสรรพากรวินิจฉัยว่า กรณีผู้ได้รับอนุญาตให้ประกอบโรคศิลป "ทำสัญญาหรือข้อตกลงกับโรงพยาบาลฯ เพื่อขอใช้สถานที่ เครื่องมือ และอุปกรณ์เพื่อประกอบโรคศิลปในนามของผู้ได้รับอนุญาตให้ประกอบโรคศิลป เพื่อตรวจและรักษาผู้ป่วย และมีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร แบ่งเงินค่าตรวจรักษาที่ได้รับจากผู้ป่วย" ไม่ว่าแพทย์จะเก็บเงินจากผู้ป่วยเอง หรือโรงพยาบาลเก็บแทนแล้วนำมาจ่ายให้ "ถือว่าเงินค่าตอบแทนที่ผู้ได้รับอนุญาตให้ประกอบโรคศิลปได้รับจากผู้ป่วยทั้งจำนวน เป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)… มิใช่เฉพาะเงินส่วนแบ่งที่เหลือหลังจากหักส่วนแบ่งให้โรงพยาบาลฯ แล้ว"

ข้อหารือฉบับเดียวกันยังแยกอีก 2 กรณี

• แพทย์ที่เป็น ลูกจ้าง ได้เงินเดือนหรือค่าจ้างประจำ และได้ค่าเวรเพิ่ม ทั้งค่าจ้างและค่าเวรเป็นเงินได้ 40(1)
• แพทย์ จากภายนอกมารักษาเป็นครั้งคราว ไม่มีความสัมพันธ์แบบนายจ้างลูกจ้าง ค่าตอบแทนและค่าเวรเป็นเงินได้ 40(2)

2.2 กค 0811/4394 (23 พฤษภาคม 2545): แยกแพทย์ที่มีสัญญากับแพทย์ภายนอก

สรรพากรจังหวัดตรวจพบว่าโรงพยาบาลเอกชน 2 แห่งเก็บค่าตรวจและค่ายา ออกใบเสร็จในนามบริษัท และจ่ายค่าตอบแทนให้แพทย์ทุกเดือน กรมสรรพากรวินิจฉัยว่า

1. แพทย์ที่ทำหนังสือยินยอมกับโรงพยาบาลขอใช้สถานที่ในนามคณะบุคคลเพื่อตรวจรักษา และมีข้อตกลงแบ่งค่าตรวจ โดยโรงพยาบาลเก็บค่าตรวจแทน "ถือว่าเงินค่าตอบแทนที่แพทย์ได้รับจากผู้ป่วยทั้งจำนวนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)"
2. แพทย์ที่ไม่ได้ทำสัญญากับโรงพยาบาล และเป็นแพทย์จากภายนอกที่มารักษาเป็นครั้งคราว ได้ค่าตอบแทนไม่แน่นอนตามงานที่ทำ เป็นเงินได้ 40(2)

2.3 กค 0702/พ/245 (14 มกราคม 2558): โรงพยาบาลรับรู้รายได้ในนามตัวเอง = 40(2)

ข้อหารือนี้สำคัญมากสำหรับแพทย์ที่ทำงานเต็มเวลา (Full Time) ในโรงพยาบาลเอกชน ข้อเท็จจริงคือแพทย์มีอิสระในการตรวจรักษาและคิดค่าตรวจ โรงพยาบาลเก็บค่าบริการจากแพทย์ 15% ของค่าตรวจ แต่ โรงพยาบาลออกใบเสร็จให้ผู้ป่วยในนามของบริษัท บันทึกค่าตรวจรักษาเป็นรายได้ของบริษัททั้งจำนวน แล้วแบ่งเงินให้แพทย์ โรงพยาบาลถามว่าเงินที่แพทย์ได้รับเป็น 40(6) ใช่หรือไม่

กรมสรรพากรตอบว่า ไม่ใช่ เพราะ "บริษัทฯ มิได้มีการเรียกเก็บค่าตรวจรักษาแทนแพทย์แต่อย่างใด และการที่บริษัทฯ ได้บันทึกบัญชีเป็นรายจ่ายของบริษัทฯ ย่อมแสดงให้เห็นว่าบริษัทฯ เป็นผู้จ่ายเงินได้ให้แพทย์โดยตรง ดังนั้น แพทย์จึงมิได้มีนิติสัมพันธ์ทางการเงินกับผู้ป่วยโดยตรง" เงินได้ของแพทย์จึง "มิใช่เงินได้ตามมาตรา 40 (6)… แต่ถือว่าเงินได้ของแพทย์ดังกล่าวเป็นเงินได้ตามมาตรา 40 (2)" และโรงพยาบาลมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่ายตามมาตรา 50(1)

2.4 กค 0702/5760 (6 กันยายน 2560): คลินิกพิเศษนอกเวลาราชการ

โรงพยาบาลแห่งหนึ่งถามเรื่องแพทย์ที่ได้เงินเดือน และยังได้เงินจากการตรวจผู้ป่วยที่คลินิกพิเศษนอกเวลาราชการ กรมสรรพากรวางหลักไว้ 2 ทาง ถ้าแพทย์ได้ค่าตอบแทนเนื่องจากหน้าที่หรือจากการรับทำงานให้ เป็น 40(2) และโรงพยาบาลต้องหัก ณ ที่จ่ายตามมาตรา 50(1) แต่ถ้าแพทย์ทำสัญญาขอใช้สถานที่ เครื่องมือ และอุปกรณ์เพื่อตรวจรักษาในนามของตัวเอง และตกลงแบ่งค่าตรวจ ไม่ว่าแพทย์เก็บเงินเองหรือโรงพยาบาลเก็บแทน "ให้ถือว่าเงินที่ผู้ได้รับอนุญาตเรียกเก็บจากผู้ป่วยทั้งจำนวนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40 (6)"

2.5 สรุป: ประเภทสัญญากำหนดประเภทเงินได้

หลักที่ใช้: ข้อหารือข้างต้นแต่ละฉบับเป็นตัวอย่างของสัญญาคนละแบบ ฉบับ 4394 (รวมถึง 1903 และ 5760) แพทย์มีหนังสือยินยอมหรือสัญญาขอใช้สถานที่ในนามของแพทย์ และโรงพยาบาลเก็บค่าตรวจแทน จึงเป็น 40(6) ส่วนฉบับ พ/245 โรงพยาบาลไม่ได้เก็บค่าตรวจแทนแพทย์ แต่ออกใบเสร็จและบันทึกเป็นรายได้ของตัวเองทั้งจำนวนแล้วจ่ายส่วนแบ่งให้แพทย์ จึงเป็น 40(2) ประเภทของสัญญาระหว่างคลินิกหรือโรงพยาบาลกับแพทย์จึงเป็นตัวกำหนด แพทย์ควรทำสัญญาให้ตรงกับวิธีทำงานจริง และให้ใบเสร็จกับการบันทึกบัญชีของโรงพยาบาลสอดคล้องกับสัญญานั้น ไม่ควรสรุปเองจากชื่อ "ค่า DF" ในสลิปเงินเดือน ควรขอดูสัญญาและตรวจว่าโรงพยาบาลออกหนังสือรับรองการหักภาษีในประเภทเงินได้ใด

3. หักค่าใช้จ่ายได้เท่าไร: 40(6) กับ 40(1)/40(2) ต่างกันมาก

3.1 เงินได้ 40(6) จากการประกอบโรคศิลปะ หักเหมา 60%

พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2502 มาตรา 6 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 803) พ.ศ. 2569 ใช้กับเงินได้ปีภาษี 2568 ที่ยื่นในปี 2569 เป็นต้นไป) กำหนดว่า

• "(1) เงินได้จากวิชาชีพอิสระการประกอบโรคศิลป ให้หักค่าใช้จ่ายเป็นการเหมาร้อยละ 60"
• (2) ประณีตศิลปกรรม หักเหมาร้อยละ 60
• (3) วิชาชีพอิสระอื่น หักเหมาร้อยละ 30

ถ้ามีค่าใช้จ่ายจริงมากกว่า 60% และพิสูจน์ได้ด้วยหลักฐาน ก็เลือกหักตามความจำเป็นและสมควรได้ แต่ถ้าหลักฐานที่นำมาพิสูจน์แสดงรายจ่ายน้อยกว่าอัตราเหมา กฎหมายให้ถือว่ามีค่าใช้จ่ายเพียงเท่าที่พิสูจน์ได้ ดังนั้นถ้าจะเลือกวิธีตามจริง ต้องมั่นใจว่าหลักฐานครบ อัตราเหมา 60% สำหรับการประกอบโรคศิลปะไม่มีเพดานเป็นจำนวนเงิน

รายละเอียดเรื่องเงินได้ 40(6) ของวิชาชีพอื่น อ่านเพิ่มที่ รายได้และภาษีวิชาชีพอิสระ 40(6): หักค่าใช้จ่ายเหมา 30% หรือ 60%

3.2 เงินได้ 40(1) และ 40(2) หักเหมา 50% รวมกันไม่เกิน 100,000 บาท

ประมวลรัษฎากร มาตรา 42 ทวิ ให้หักค่าใช้จ่ายเงินได้ 40(1) และ (2) เหมา 50% "แต่รวมกันต้องไม่เกิน 100,000 บาท" แพทย์ที่มีทั้งเงินเดือนและค่า DF ที่เป็น 40(2) จึงหักค่าใช้จ่ายรวมกันได้สูงสุดแค่ 100,000 บาทต่อปี

3.3 ตัวอย่าง: ค่าตรวจเท่ากัน แต่ประเภทเงินได้ต่างกัน

สมมติแพทย์คนหนึ่งตรวจผู้ป่วยที่โรงพยาบาลเอกชน ค่าตรวจที่เก็บจากผู้ป่วยทั้งปีรวม 3,000,000 บาท โรงพยาบาลได้ส่วนแบ่ง 30% (900,000 บาท) แพทย์ได้รับ 2,100,000 บาท ใช้เฉพาะค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท ไม่มีเงินได้อื่น (ตัวเลขสมมติเพื่อประกอบความเข้าใจ)

ในกรณี A ส่วนแบ่ง 900,000 บาทที่ให้โรงพยาบาลถูกนับรวมเป็นเงินได้ด้วย ตามแนวข้อหารือข้อ 2.1 และ 2.4 แต่ค่าใช้จ่ายเหมา 60% (1.8 ล้านบาท) ครอบคลุมส่วนแบ่งนั้นแล้ว ผลต่างภาษีระหว่างสองกรณีในตัวอย่างนี้คือ 200,000 บาท จึงคุ้มที่จะตรวจสัญญาให้ชัดว่าข้อเท็จจริงจริง ๆ เป็นแบบไหน แต่ห้ามเลือกประเภทเงินได้เองให้ต่างจากข้อเท็จจริง ถ้าโรงพยาบาลออกหนังสือรับรองเป็น 40(2) และรับรู้รายได้ในนามตัวเอง การยื่นเป็น 40(6) มีความเสี่ยงถูกประเมินภาษีเพิ่ม

ภาษีวิธีที่ 2 (0.5% ของเงินได้พึงประเมิน) เป็นภาษีขั้นต่ำตามประมวลรัษฎากร มาตรา 48(2) ซึ่งไม่นับเงินได้ 40(1) ส่วนอัตราก้าวหน้ามาจากบัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวด 3 โดยเงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้นตามพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 470) พ.ศ. 2551 มาตรา 4

4. ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากค่า DF และการยื่นแบบ

หมายเหตุ e-Withholding Tax: ท.ป.4/2528 ข้อ 7 (1/2) ลดอัตรา 3% เหลือ 1% สำหรับเงินได้ 40(6) ที่จ่ายตั้งแต่ 1 มกราคม 2566 ถึง 31 ธันวาคม 2568 เมื่อนำส่งผ่านระบบ e-Withholding Tax และมาตรการนี้ขยายการลดอัตรา 5%, 3% และ 2% เหลือ 1% สำหรับการจ่ายผ่านระบบนี้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ถึง 31 ธันวาคม 2570 (ข่าวกรมสรรพากร ปชส. 14/2569) ดังนั้นเงินได้ 40(6) ที่จ่ายในปี 2569–2570 ผ่านระบบ e-Withholding Tax หัก 1% ถ้าไม่ได้จ่ายผ่านระบบนี้ หัก 3% ตามปกติ

ภาษีที่ถูกหักไว้เป็นเพียงภาษีจ่ายล่วงหน้า ต้องนำเงินได้ ยอดเต็มก่อนหักภาษี ไปยื่นแบบ แล้วเครดิตภาษีที่ถูกหักออก

แพทย์ที่มีเฉพาะเงินเดือนและค่าตอบแทน 40(2) ไม่ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 เพราะมาตรา 56 ทวิ ใช้กับเงินได้ 40(5) ถึง 40(8) เท่านั้น อ่านวิธีคำนวณและยื่นภาษีครึ่งปีได้ที่ ภ.ง.ด.94 คืออะไร ใครต้องยื่น

5. VAT ของคลินิกและบริการทางการแพทย์

5.1 บริการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาลได้รับยกเว้น VAT

ประมวลรัษฎากร มาตรา 81(1) ยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่มให้แก่

• (ฌ) "การให้บริการการประกอบโรคศิลปะ การสอบบัญชี การว่าความ หรือการประกอบวิชาชีพอิสระอื่นตามที่อธิบดีกำหนดโดยอนุมัติรัฐมนตรี ทั้งนี้ เฉพาะวิชาชีพอิสระที่มีกฎหมายควบคุมการประกอบวิชาชีพอิสระนั้น"
• (ญ) "การให้บริการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาลตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล"

ข้อหารือของกรมสรรพากรวางเงื่อนไขของข้อยกเว้นตาม (ญ) ไว้ชัด

บทเรียนจากข้อหารือ กค 0702/6973: แพทย์รายนี้จดทะเบียน VAT ตามคำแนะนำ และออกใบกำกับภาษีมาหลายปี กรมสรรพากรวินิจฉัยว่าบริการของเขาได้รับยกเว้น VAT จึงไม่มีสิทธิออกใบกำกับภาษี และต้อง "รับผิดชำระภาษีมูลค่าเพิ่มตามจำนวนที่ปรากฏในใบกำกับภาษี" ในส่วนที่ยังเสียขาด พร้อมเงินเพิ่ม เบี้ยปรับ และค่าปรับทางอาญา (ประมวลรัษฎากร มาตรา 89/1, 89(6), 90/4(3)) ข้อหารือ กค 0702/2994 (15 พฤษภาคม 2557) ก็วินิจฉัยในทำนองเดียวกันกับห้างหุ้นส่วนที่ให้บริการห้องแล็บตรวจชิ้นเนื้อ ว่าตั้งแต่วันที่ได้รับอนุญาตเป็นสถานพยาบาล ห้างฯ ไม่มีสิทธิออกใบกำกับภาษี และไม่มีสิทธิเลือกจดทะเบียน VAT ตามมาตรา 81/3 คลินิกจึงไม่ควรจด VAT "ไว้ก่อน" สำหรับบริการรักษาพยาบาลโดยไม่ได้ตรวจสอบ

ผลของการได้รับยกเว้น VAT: คลินิกไม่เรียกเก็บ VAT จากผู้ป่วย แต่ก็ขอคืนภาษีซื้อที่จ่ายไปกับเครื่องมือและค่าใช้จ่ายไม่ได้ ภาษีซื้อจึงเป็นต้นทุนของคลินิก

5.2 ขายสินค้า และบริการความงาม

ข้อยกเว้นตาม 81(1)(ญ) เขียนไว้เฉพาะ "การให้บริการรักษาพยาบาล" ของสถานพยาบาล รายได้ประเภทอื่นจึงต้องพิจารณาแยก

• ขายสินค้า เช่น ครีม เวชสำอาง อาหารเสริม ให้ลูกค้าทั่วไป เป็นการขายสินค้าซึ่งไม่อยู่ในข้อยกเว้นตาม (ญ) ถ้ามูลค่าการขายสินค้าและบริการที่ต้องเสีย VAT เกิน 1,800,000 บาทต่อปี (พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 432) พ.ศ. 2548 มาตรา 4) ต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภายใน 30 วันนับแต่วันที่เกิน (ประมวลรัษฎากร มาตรา 85/1)
• บริการความงามที่ไม่ได้เป็นการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาล เช่น บริการที่ทำนอกสถานที่ตามใบอนุญาต หรือโดยกิจการที่ไม่มีใบอนุญาตสถานพยาบาล ไม่เข้าข้อยกเว้นตาม (ญ) ตามแนวข้อหารือในตารางข้างต้น
• หัตถการเสริมความงามที่แพทย์ทำในคลินิกที่ได้รับอนุญาต ผู้เขียนยังไม่พบข้อหารือของกรมสรรพากรที่วินิจฉัยตรงประเด็นนี้ จึงควรตรวจสอบเป็นรายกรณีกับผู้เชี่ยวชาญหรือขอหารือกรมสรรพากรก่อนวางระบบ

คลินิกที่มีทั้งบริการรักษาพยาบาลและขายสินค้า ควรแยกรายได้ในระบบตั้งแต่ใบเสร็จ เพื่อพิสูจน์ได้ว่ารายได้ส่วนใดได้รับยกเว้น และรายได้ส่วนใดต้องนับรวมเพื่อดูเกณฑ์ 1.8 ล้านบาท อ่านเรื่องคลินิกความงามเพิ่มเติมที่ การทำบัญชีและภาษีคลินิกความงาม: VAT ยกเว้นหรือไม่ ตามมาตรา 81(1)(ญ)

6. เปิดคลินิกในนามบุคคลธรรมดา หรือในนามบริษัท

รายละเอียดที่ควรรู้ในฝั่งบริษัท

• อัตรา SME มาจากพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 530) พ.ศ. 2554 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ตามที่กรมสรรพากรสรุปไว้ว่าใช้กับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2558 เป็นต้นไป ส่วนอัตราทั่วไป 20% อยู่ในบัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวด 3 ของประมวลรัษฎากร สิทธิ SME ต้องผ่านเงื่อนไขทุนชำระแล้วและรายได้ในแต่ละรอบบัญชี
• เงินเดือนหรือค่าตอบแทนที่บริษัทจ่ายให้แพทย์ผู้ถือหุ้น เป็นรายจ่ายของบริษัทได้เมื่อจ่ายจริงเพื่อกิจการ ต้องไม่ใช่รายจ่ายส่วนตัวหรือรายจ่ายที่ไม่ใช่เพื่อกิจการ (มาตรา 65 ตรี (3) และ (13)) และต้องไม่ใช่รายจ่ายที่กำหนดจ่ายจากกำไรหลังสิ้นรอบบัญชี (มาตรา 65 ตรี (19)) ฝั่งแพทย์ต้องนำไปเสียภาษีเป็นเงินได้ 40(1) หรือ 40(2) และบริษัทต้องหัก ณ ที่จ่ายตามมาตรา 50(1) ถ้าบริษัทออกใบเสร็จค่ารักษาในนามบริษัทและรับรู้เป็นรายได้ของบริษัท ค่า DF ที่จ่ายให้แพทย์ผู้ถือหุ้นก็มีแนวโน้มเป็น 40(2) ตามหลักใน กค 0702/พ/245 ไม่ใช่ 40(6)
• เงินปันผล บริษัทหัก ณ ที่จ่าย 10% (มาตรา 50(2)(จ)) ผู้ถือหุ้นที่อยู่ในประเทศไทยเลือกให้ภาษีที่ถูกหักเป็นภาษีสุดท้ายได้ (มาตรา 48(3)) หรือนำไปรวมคำนวณและขอเครดิตภาษีเงินปันผลตามมาตรา 47 ทวิ ซึ่งคำนวณจากอัตราภาษีที่บริษัทเสีย (กำไรส่วนที่ได้รับยกเว้นภาษีไม่ทำให้เกิดเครดิต) โดยต้องนำเครดิตภาษีไปรวมเป็นเงินได้พึงประเมินด้วย แล้วหักเครดิตออกจากภาษีที่คำนวณได้ ตัวอย่างข้อ 7.2 เทียบทั้งสองวิธี
• กำหนดยื่นแบบ ภ.ง.ด.51 สำหรับครึ่งรอบบัญชี (มาตรา 67 ทวิ) และ ภ.ง.ด.50 ภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบบัญชี (มาตรา 68)

ดูความต่างของรูปแบบธุรกิจด้านความรับผิดและภาษีอย่างละเอียดได้ที่ บุคคลธรรมดา ห้างหุ้นส่วน คณะบุคคล หจก. บริษัท ต่างกันอย่างไร

7. ตัวอย่างเปรียบเทียบ: คลินิกรายได้ 6 ล้านบาทต่อปี

สมมติแพทย์เปิดคลินิกที่มีใบอนุญาตสถานพยาบาล รายได้ค่ารักษาพยาบาลทั้งปี 6,000,000 บาท (ไม่มีรายได้ขายสินค้า) ค่าใช้จ่ายจริง เช่น ค่าเช่า เงินเดือนพนักงาน ยาและเวชภัณฑ์ ค่าเสื่อมราคาเครื่องมือ รวม 3,000,000 บาท (50% ของรายได้) แพทย์ใช้เฉพาะค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท ตัวเลขทั้งหมดสมมติเพื่อประกอบความเข้าใจ และยังไม่รวมค่าทำบัญชี ค่าสอบบัญชี เงินสมทบประกันสังคม หรือค่าใช้จ่ายอื่นที่ต่างกันในแต่ละรูปแบบ

7.1 เปิดในนามบุคคลธรรมดา (เงินได้ 40(6))

7.2 เปิดในนามบริษัท SME และจ่ายเงินเดือนให้แพทย์เดือนละ 100,000 บาท

7.3 อ่านผลอย่างไร

• ถ้าเก็บกำไรไว้ในบริษัท เพื่อซื้อเครื่องมือหรือขยายสาขา ภาษีรวมปีนี้ต่ำกว่าแบบบุคคลธรรมดาประมาณ 117,000 บาท (ก่อนหักค่าทำบัญชีและสอบบัญชี)
• ถ้าต้องนำเงินออกมาใช้ส่วนตัวทั้งหมด ภาษีรวมสูงกว่าแบบบุคคลธรรมดา (507,500 เทียบกับ 467,000 โดยเลือกวิธี ก ซึ่งต่ำกว่าวิธี ข) เพราะการหักเหมา 60% ของ 40(6) สูงกว่าค่าใช้จ่ายจริง 50% ของคลินิกนี้ ผู้ถือหุ้นเลือกวิธีใดก็ได้ที่ภาษีน้อยกว่า ในตัวอย่างนี้แพทย์มีเงินเดือนอยู่แล้ว ภาษีส่วนเพิ่มของปันผลตามอัตราก้าวหน้าจึงสูงถึง 30% การเลือกเครดิตภาษีทำให้ภาษีรวมเป็น 617,000 (ถ้าเครดิตคำนวณจากอัตรา 15% จะได้ประมาณ 579,900) จึงไม่คุ้มเท่าการเสีย 10% วิธีเครดิตมักได้เปรียบเมื่อผู้ถือหุ้นมีอัตราภาษีส่วนเพิ่มต่ำ และถ้าเครดิตเกินภาษีที่ต้องเสียก็ขอคืนส่วนที่เหลือได้ตามมาตรา 47 ทวิ ควรคำนวณทั้งสองวิธีด้วยตัวเลขจริง และให้ผู้เชี่ยวชาญยืนยันอัตราที่ใช้คำนวณเครดิตของบริษัท SME ที่เสียภาษีหลายอัตรา
• ถ้าค่าใช้จ่ายจริงของคลินิกสูงกว่า 60% ของรายได้ แบบบุคคลธรรมดาก็หักตามจริงได้เช่นกัน ความได้เปรียบของบริษัทจึงมักมาจากการเก็บกำไรไว้ลงทุนต่อ การมีแพทย์หลายคนร่วมกัน หรือการแยกทรัพย์สินและความรับผิดของกิจการ มากกว่าจากอัตราภาษีอย่างเดียว
• ระดับเงินเดือนแพทย์มีผลต่อผลรวมมาก ต้องตั้งให้สมเหตุสมผลกับงานที่ทำจริง และคำนวณหลายระดับก่อนตัดสินใจ

ลองใส่ตัวเลขของคลินิกคุณใน เครื่องคำนวณภาษี บุคคลธรรมดา vs บริษัท ซึ่งมีตัวเลือกสำหรับคลินิกที่แพทย์หรือทันตแพทย์ให้บริการเอง (ม.40(6)) แล้วเทียบผลแบบเก็บกำไรไว้และแบบจ่ายปันผล

8. บัญชีและเอกสารที่แพทย์และคลินิกต้องเก็บ

8.1 แพทย์และคลินิกในนามบุคคลธรรมดา

ผู้มีเงินได้ 40(5) ถึง 40(8) ที่ไม่ได้จดทะเบียน VAT มีหน้าที่จัดทำ รายงานเงินสดรับ-จ่าย ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร ซึ่งรวมถึงเงินได้จากการประกอบโรคศิลป ต้องลงรายการภายใน 3 วันทำการนับแต่วันที่มีรายรับหรือรายจ่าย โดยลงเป็นยอดรวมของแต่ละวันพร้อมเอกสารประกอบ คลินิกที่ได้รับยกเว้น VAT ตาม 81(1)(ญ) จึงยังมีหน้าที่นี้

8.2 แพทย์ที่รับค่า DF จากโรงพยาบาล

• เก็บ สัญญาหรือข้อตกลงกับโรงพยาบาล โดยเฉพาะข้อที่ว่าด้วยการใช้สถานที่ การเก็บค่าตรวจ และการแบ่งค่าตรวจ เพราะเป็นข้อเท็จจริงหลักที่ใช้แยก 40(2) กับ 40(6)
• เก็บ รายงานค่าตรวจรายเดือน (statement) ที่แสดงยอดเก็บจากผู้ป่วย ส่วนแบ่งโรงพยาบาล และยอดที่ได้รับ ถ้าเป็น 40(6) ต้องใช้ยอดเก็บจากผู้ป่วยทั้งจำนวน
• เก็บ หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ทุกฉบับ และตรวจว่าโรงพยาบาลระบุประเภทเงินได้ใด
• ถ้ารับค่า DF จากหลายโรงพยาบาล ให้ทำตารางแยกแต่ละแห่งและแต่ละประเภทเงินได้ เพราะแต่ละแห่งอาจเป็นคนละประเภท

8.3 คลินิกในนามบริษัท

• ทำบัญชีตามมาตรฐานการบัญชี และจัดทำงบการเงินให้ผู้สอบบัญชีรับรอง
• เก็บสำเนา ใบอนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาลในชื่อบริษัท และใบอนุญาตให้ดำเนินการ คู่กับเอกสารภาษี เพราะเป็นเงื่อนไขของการยกเว้น VAT
• แยกบัญชีรายได้ค่ารักษาพยาบาล กับรายได้ขายสินค้า ตั้งแต่ระบบออกใบเสร็จ
• จ่ายเงินเดือนและค่าตอบแทนแพทย์ผ่านบัญชีธนาคาร ทำทะเบียนการจ่ายและหัก ณ ที่จ่ายทุกเดือน และมีมติหรือหลักฐานกำหนดค่าตอบแทนกรรมการ
• แยกเงินส่วนตัวของแพทย์ออกจากเงินบริษัท ค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่ให้บริษัทจ่ายเป็นรายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี (3)

8.4 สถานพยาบาลที่มีเตียงรับผู้ป่วยไว้ค้างคืน

ข้อหารือ กค 0811(กม.03)/1903 อ้างถึงประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 10) ซึ่งกำหนดให้ผู้ดำเนินการสถานพยาบาลที่มีเตียงรับผู้ป่วยไว้ค้างคืนมีบัญชีพิเศษตามมาตรา 17 แห่งประมวลรัษฎากร กิจการขนาดนี้ควรตรวจหน้าที่ตามประกาศดังกล่าวกับผู้เชี่ยวชาญ

อ่านต่อ: ต้นทุนบริการ: วิธีทำต้นทุนธุรกิจให้บริการสำหรับ SME ตั้งแต่ timesheet ต้นทุนต่อชั่วโมง ต้นทุนโครงการ ถึงงานระหว่างทำ

คำถามที่พบบ่อย

1. เป็นแพทย์ Full Time ในโรงพยาบาลเอกชน ค่า DF เป็น 40(6) หรือ 40(2)

ขึ้นกับประเภทของสัญญาระหว่างแพทย์กับโรงพยาบาล ถ้าโรงพยาบาลออกใบเสร็จในนามโรงพยาบาล รับรู้ค่าตรวจเป็นรายได้ของตัวเอง แล้วจ่ายส่วนแบ่งให้แพทย์ ข้อหารือ กค 0702/พ/245 วินิจฉัยว่าเป็น 40(2) แม้แพทย์จะทำงานเต็มเวลาและมีอิสระในการคิดค่าตรวจ ถ้ามีสัญญาขอใช้สถานที่เพื่อตรวจรักษาในนามของแพทย์และแบ่งค่าตรวจเป็นลายลักษณ์อักษร เป็น 40(6) ทั้งจำนวน (กค 0811(กม.03)/1903, กค 0811/4394, กค 0702/5760) จึงควรทำสัญญาให้ตรงกับวิธีทำงานจริงตั้งแต่ต้น

2. ทันตแพทย์ได้สิทธิหักเหมา 60% เหมือนแพทย์ไหม

ได้ ถ้าเงินได้นั้นเป็น 40(6) จากการประกอบโรคศิลปะ ข้อหารือ กค 0811(กม)/1435 ระบุว่าการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6) รวมถึงทันตกรรม และพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 11) มาตรา 6 (1) ให้หักเหมา 60% สำหรับการประกอบโรคศิลป หลักการแยก 40(2) กับ 40(6) ตามข้อ 2 ใช้กับทันตแพทย์ที่รับค่าตอบแทนจากคลินิกหรือโรงพยาบาลของผู้อื่นเช่นกัน

3. ถ้าค่า DF เป็น 40(6) ต้องนำส่วนแบ่งที่ให้โรงพยาบาลมารวมเป็นเงินได้ด้วยหรือไม่

ต้องรวม ข้อหารือ กค 0811(กม.03)/1903 และ กค 0702/5760 ระบุว่าเงินที่เรียกเก็บจากผู้ป่วยทั้งจำนวนเป็นเงินได้ 40(6) มิใช่เฉพาะส่วนที่เหลือหลังหักส่วนแบ่งของสถานพยาบาล ส่วนแบ่งนั้นถือเป็นค่าใช้จ่ายที่อยู่ในอัตราเหมา 60% แล้ว หรือนำไปหักในวิธีตามจริงพร้อมหลักฐานได้

4. คลินิกของแพทย์ต้องจด VAT ไหม

ถ้ามีเฉพาะบริการรักษาพยาบาลของสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต ไม่ต้องจด และไม่มีสิทธิเลือกจดด้วย (มาตรา 81(1)(ญ) และข้อหารือ กค 0702/6973, กค 0702/2994) ถ้าขายสินค้าหรือมีบริการที่ไม่ได้รับยกเว้นรวมกันเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียนสำหรับรายได้ส่วนนั้น

5. ตั้งบริษัทแล้ว ใช้ใบอนุญาตสถานพยาบาลในชื่อแพทย์ไปก่อนได้ไหม

ไม่ควรทำ ข้อหารือ กค 0702/พ./616 วินิจฉัยว่าใบอนุญาตประกอบกิจการสถานพยาบาลเป็นใบอนุญาตเฉพาะตัวของผู้มีชื่อในใบอนุญาต บริษัทที่ดำเนินกิจการโดยใช้ใบอนุญาตในชื่อกรรมการผู้จัดการจึงไม่ได้รับยกเว้น VAT ตามมาตรา 81(1)(ญ) ควรเปลี่ยนใบอนุญาตให้ตรงกับผู้ประกอบกิจการก่อนเริ่มรับรู้รายได้ในนามบริษัท

6. ตั้งบริษัทแล้วภาษีลดลงเสมอไหม

ไม่เสมอไป แพทย์ที่ทำคลินิกเองหักค่าใช้จ่ายเหมาได้ 60% ซึ่งอาจสูงกว่าต้นทุนจริง ตามตัวอย่างในข้อ 7 ภาษีรวมแบบบริษัทต่ำกว่าเฉพาะเมื่อเก็บกำไรไว้ในบริษัท ถ้าจ่ายปันผลออกมาทั้งหมด ภาษีรวมกลับสูงกว่า (ไม่ว่าจะเลือกเสียภาษีปันผล 10% หรือใช้เครดิตภาษีเงินปันผล ในตัวอย่างนี้) ควรคำนวณด้วยตัวเลขจริงของคลินิกและแผนการใช้เงินก่อนตัดสินใจ

7. รับเงินเดือนจากโรงพยาบาลรัฐและเปิดคลินิกเย็น ต้องยื่นแบบอะไร

เงินเดือนเป็น 40(1) ส่วนรายได้คลินิกที่ตรวจในนามตัวเองเป็น 40(6) ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 สำหรับรายได้คลินิกช่วงมกราคม–มิถุนายน ภายในเดือนกันยายน และยื่น ภ.ง.ด.90 รวมทั้งสองประเภทภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไป โดยนำภาษีครึ่งปีและภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายมาเครดิต

ให้ Tawan Consultant ช่วยดูแลเรื่องนี้

ทีมบัญชีของ ตะวัน คอนซัลแทนท์ (Tawan Consultant) ช่วยแพทย์และทันตแพทย์ตรวจสัญญาค่า DF และหนังสือรับรองการหักภาษี จัดประเภทเงินได้ ยื่น ภ.ง.ด.94 และ ภ.ง.ด.90 วางระบบบัญชีคลินิก แยกรายได้ที่ได้รับยกเว้น VAT ออกจากรายได้ขายสินค้า และเปรียบเทียบว่าควรเปิดคลินิกในนามตัวเองหรือในนามบริษัท

• โทร: 096-692-2528
• LINE: @962iwlqe
• ที่อยู่: 34 ซอยเพชรเกษม 28 แยก 16 แขวงปากคลองภาษีเจริญ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร 10160
• เวลาทำการ: จันทร์–ศุกร์ 8:30–17:30
• เว็บไซต์: www.tawanconsultant.com

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือภาษีสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง

1. ประมวลรัษฎากร มาตรา 38-64 (มาตรา 40(1) (2) (4)(ข) (6), 42 ทวิ, 47 ทวิ, 48(2) (3), 50(1) (2)(จ), 56, 56 ทวิ) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5937.html
2. บัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวด 3 ประมวลรัษฎากร (อัตราบุคคลธรรมดา และอัตรานิติบุคคลร้อยละ 20) https://www.rd.go.th/5938.html และอัตราภาษีบุคคลธรรมดาพร้อมการยกเว้นเงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกตามพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 470) พ.ศ. 2551 มาตรา 4 https://www.rd.go.th/59670.html
3. พระราชกฤษฎีกาฯ ว่าด้วยการกำหนดค่าใช้จ่ายที่ยอมให้หักจากเงินได้พึงประเมิน (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2502 มาตรา 6 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 803) พ.ศ. 2569) https://www.rd.go.th/2375.html
4. กฎหมายออกใหม่ กรมสรรพากร (พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 803) พ.ศ. 2569 ให้ไว้ ณ วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา 6 กุมภาพันธ์ 2569) https://www.rd.go.th/21221.html
5. ข้อหารือ กค 0811(กม)/1435 ลงวันที่ 7 สิงหาคม 2541 (ความหมายของการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6)) https://www.rd.go.th/23149.html
6. ข้อหารือ กค 0811(กม.03)/1903 ลงวันที่ 25 ธันวาคม 2543 (การหักภาษี ณ ที่จ่าย เงินได้จากวิชาชีพอิสระ) https://www.rd.go.th/24195.html
7. ข้อหารือ กค 0811/4394 ลงวันที่ 23 พฤษภาคม 2545 (เงินได้จากวิชาชีพอิสระ มาตรา 40(6), 40(2)) https://www.rd.go.th/25073.html
8. ข้อหารือ กค 0702/พ/245 ลงวันที่ 14 มกราคม 2558 (ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย กรณีการประกอบโรคศิลปะ) https://www.rd.go.th/54838.html
9. ข้อหารือ กค 0702/5760 ลงวันที่ 6 กันยายน 2560 (เงินได้จากวิชาชีพอิสระ การประกอบโรคศิลปะ) https://www.rd.go.th/27764.html
10. คำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 7 (1) และ (1/2) https://www.rd.go.th/3479.html
11. ข่าวกรมสรรพากร ปชส. 14/2569 (ขยายมาตรการ e-Withholding Tax) https://www.rd.go.th/fileadmin/user_upload/news/2569thai/news14_2569.pdf
12. ประมวลรัษฎากร มาตรา 80-82 (มาตรา 81(1)(ฌ) (ญ), 81/1, 81/3) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5206.html
13. ประมวลรัษฎากร มาตรา 85-86/14 (มาตรา 85/1, 86/13) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5208.html
14. พระราชกฤษฎีกาฯ ว่าด้วยการกำหนดมูลค่าของฐานภาษีของกิจการขนาดย่อมซึ่งได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 432) พ.ศ. 2548 มาตรา 4 https://www.rd.go.th/22646.html
15. ข้อหารือ กค 0702/พ./616 ลงวันที่ 11 มีนาคม 2551 (ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการให้บริการของสถานพยาบาล) https://www.rd.go.th/37830.html
16. ข้อหารือ กค 0702/พ./7052 ลงวันที่ 6 สิงหาคม 2556 (ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการประกอบกิจการของสถานพยาบาล) https://www.rd.go.th/48863.html
17. ข้อหารือ กค 0702/พ.7193 ลงวันที่ 6 สิงหาคม 2558 (ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการประกอบกิจการสถานพยาบาล) https://www.rd.go.th/55868.html
18. ข้อหารือ กค 0702/2994 ลงวันที่ 15 พฤษภาคม 2557 (ภาษีเงินได้นิติบุคคลและภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการประกอบกิจการสถานพยาบาล) https://www.rd.go.th/52912.html
19. ข้อหารือ กค 0702/6973 ลงวันที่ 7 กันยายน 2561 (ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาและภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการประกอบวิชาชีพอิสระ) https://www.rd.go.th/27827.html
20. ประมวลรัษฎากร มาตรา 65-76 (มาตรา 65 ทวิ, 65 ตรี (3) (13) (19), 67 ทวิ, 68) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5939.html
21. อัตราภาษีและการคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล (อัตรา SME) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/841.html และพระราชกฤษฎีกาฯ ว่าด้วยการลดอัตราและยกเว้นรัษฎากร (ฉบับที่ 530) พ.ศ. 2554 https://www.rd.go.th/28267.html
22. ผู้มีหน้าที่จัดทำรายงานเงินสดรับ-จ่าย กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/38625.html และวิธีจัดทำ https://www.rd.go.th/38626.html