บัญชีและภาษีโรงงานและ SME ผลิตสินค้า: ต้นทุนการผลิต ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักร และสิทธิภาษีที่ควรรู้

ธุรกิจผลิตสินค้ามีเรื่องที่ร้านซื้อมาขายไปไม่มี คือ ต้นทุนของสินค้าแต่ละชิ้นต้องคำนวณขึ้นมาเอง จากวัตถุดิบ ค่าแรง และค่าใช้จ่ายโรงงาน และ เครื่องจักรราคาสูงต้องทยอยตัดเป็นค่าเสื่อมราคา ตามอัตราที่กฎหมายกำหนด ถ้าสองเรื่องนี้คลาดเคลื่อน กำไรที่แสดงในงบและภาษีที่จ่ายจะคลาดเคลื่อนตามไปด้วย

สำหรับคำถามที่เจ้าของกิจการถามบ่อยที่สุด: ถ้าผลิตในนามบุคคลธรรมดา ไม่ใช่ทุกการผลิตจะหักค่าใช้จ่ายเหมา 60% ได้ พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 11) มาตรา 8 ระบุเป็นรายกิจการ เช่น ทำเครื่องเรือน ตัดเย็บเสื้อผ้า ทำเครื่องสำอาง ทำเครื่องพลาสติก ถ้ากิจการของคุณไม่อยู่ในรายการ ต้องหักตามจริงพร้อมหลักฐาน ส่วนบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่มีสินทรัพย์ถาวรไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาทและลูกจ้างไม่เกิน 200 คน มีสิทธิหักค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรเบื้องต้น 40% ในวันที่ได้ทรัพย์สินมา และถ้าทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาทและรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท ยังเสียภาษีในอัตรา SME (0%/15%/20%) ซึ่งเป็นคนละเงื่อนไขกัน

สรุปสั้นที่สุด: ผู้ผลิตบุคคลธรรมดา = เงินได้ 40(8) หักเหมา 60% ได้เฉพาะกิจการที่ พ.ร.ฎ. 11 ม.8 ระบุ นอกนั้นหักตามจริง · ต้นทุนผลิต = วัตถุดิบทางตรง + ค่าแรงทางตรง + ค่าใช้จ่ายการผลิต ต้องแยกงานระหว่างทำและสินค้าสำเร็จรูป · สินค้าคงเหลือสิ้นงวดตีราคาทุนหรือราคาตลาดแล้วแต่อย่างใดต่ำกว่า (ม.65 ทวิ (6)) · เครื่องจักรหักค่าเสื่อมได้ไม่เกิน 20% ต่อปี (พ.ร.ฎ. 145 ม.4) · นิติบุคคลที่มีสินทรัพย์ถาวรไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาทและลูกจ้างไม่เกิน 200 คน หักเครื่องจักรเบื้องต้น 40% (ม.4 ฉ) · ผู้จด VAT ที่ขายสินค้าต้องทำรายงานสินค้าและวัตถุดิบ (ม.87(3))

1. ผลิตในนามบุคคลธรรมดา: เงินได้ 40(8) หักเหมา 60% ได้เมื่อไร

รายได้จากการผลิตและขายสินค้าของบุคคลธรรมดาเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(8) วิธีหักค่าใช้จ่ายกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2502 ซึ่งแบ่งเป็น 2 กลุ่ม

1. มาตรา 8 ระบุกิจการไว้ 43 รายการที่หักค่าใช้จ่ายเหมาได้ (ส่วนใหญ่ร้อยละ 60) เว้นแต่ผู้มีเงินได้พิสูจน์ได้ว่ามีค่าใช้จ่ายจริงมากกว่านั้น ก็หักตามจริงได้
2. มาตรา 8 ทวิ เงินได้ 40(8) ที่ ไม่ได้ระบุไว้ในมาตรา 8 ให้หักค่าใช้จ่ายตามความจำเป็นและสมควร โดยนำมาตรา 65 ทวิ และ 65 ตรี (กติกาเดียวกับการคำนวณกำไรของนิติบุคคล) มาใช้โดยอนุโลม

พระราชกฤษฎีกาไม่มีรายการกว้าง ๆ ว่า "การผลิต" หรือ "อุตสาหกรรม" กิจการผลิตที่ระบุไว้ในมาตรา 8 และหักเหมาได้ร้อยละ 60 มีตัวอย่างดังนี้

ข้อที่ต้องระวังคือ (25) "การขายของนอกจากที่ระบุไว้ในข้ออื่นซึ่งผู้ขายมิได้เป็นผู้ผลิต" หักเหมาร้อยละ 60 ได้เฉพาะผู้ที่ซื้อมาขายไป ผู้ที่ผลิตเองจึงใช้ข้อนี้ไม่ได้ ถ้าสิ่งที่ผลิตไม่ตรงกับรายการอื่นในมาตรา 8 เช่น กลึงชิ้นส่วนโลหะ ประกอบอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ หรือผลิตบรรจุภัณฑ์กระดาษ ต้องใช้มาตรา 8 ทวิ คือหักค่าใช้จ่ายตามจริงพร้อมหลักฐาน

ผลในทางปฏิบัติ

• ถ้ากิจการอยู่ในรายการ หักเหมา 60% ได้โดยไม่ต้องแสดงใบเสร็จ แต่ถ้าต้นทุนจริงสูงกว่า 60% (ซึ่งพบบ่อยในงานผลิตที่วัตถุดิบแพง) เลือกหักตามจริงได้ ต้องมีหลักฐานรองรับ และถ้าหลักฐานที่นำมาพิสูจน์ได้น้อยกว่าอัตราเหมา จะถือตามหลักฐานเท่านั้น
• ถ้ากิจการไม่อยู่ในรายการ ไม่มีทางเลือกเหมา ต้องเก็บใบเสร็จค่าวัตถุดิบ ค่าแรง ค่าไฟ ค่าเช่า และคำนวณค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรเอง เมื่อนำมาตรา 65 ทวิ มาใช้โดยอนุโลม ค่าเสื่อมราคาจึงอิงอัตราตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) ในข้อ 4 แต่สิทธิหักค่าเสื่อมเบื้องต้นแบบ SME ในข้อ 5 เขียนไว้สำหรับบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล
• ไม่ว่าแบบไหน ถ้ามีเงินได้ 40(8) ในครึ่งปีแรก ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 ภายในเดือนกันยายน (ประมวลรัษฎากร มาตรา 56 ทวิ) แล้วยื่น ภ.ง.ด.90 สำหรับทั้งปีในต้นปีถัดไป
• ผู้มีเงินได้ 40(5) ถึง 40(8) ที่เป็นบุคคลธรรมดาและยังไม่ได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม มีหน้าที่จัดทำรายงานเงินสดรับ-จ่าย ตามที่กรมสรรพากรกำหนด

งานผลิตบางชนิดอาจตีความได้มากกว่าหนึ่งแบบ เช่น ทำขนมหรืออาหารแปรรูปขายส่ง จะเข้า "การปรุงอาหารหรือเครื่องดื่มจำหน่าย" ตาม (7) หรือไม่ ควรสอบถามกรมสรรพากรหรือที่ปรึกษาก่อนเลือกวิธีหักค่าใช้จ่าย

2. ระบบบัญชีต้นทุนการผลิต: ต้นทุนมาจากไหน

เมื่อเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ภาษีคำนวณจากกำไรสุทธิ (ประมวลรัษฎากร มาตรา 65) และกำไรของธุรกิจผลิตขึ้นกับตัวเลขเดียวที่สำคัญที่สุด คือ ต้นทุนขาย ซึ่งได้มาจากระบบบัญชีต้นทุน

2.1 ต้นทุนการผลิต 3 องค์ประกอบ

ค่าใช้จ่ายที่ ไม่ใช่ ต้นทุนการผลิต เช่น เงินเดือนฝ่ายขาย ค่าโฆษณา ค่าขนส่งไปให้ลูกค้า เงินเดือนฝ่ายบัญชี ให้บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายในการขายและบริหาร ไม่ต้องปันเข้าสินค้า

2.2 สินค้าคงเหลือของโรงงานมี 3 ขั้น

ต้นทุนไหลจากขั้น 1 ไป 2 ไป 3 และออกจากสินค้าสำเร็จรูปเป็นต้นทุนขายเมื่อขายได้ สินค้าที่ยังไม่ขายเป็นสินทรัพย์ในงบแสดงฐานะการเงิน ยังไม่ใช่ค่าใช้จ่าย นี่คือเหตุผลที่ผลิตมากแล้วขายไม่ออก กำไรทางบัญชีจะยังไม่ลดลงทันที แต่เงินสดหายไปแล้ว

2.3 สูตรที่ต้องใช้ทุกงวด

1. วัตถุดิบใช้ไป = วัตถุดิบต้นงวด + ซื้อระหว่างงวด − วัตถุดิบปลายงวด
2. ต้นทุนการผลิตรวม = วัตถุดิบทางตรงใช้ไป + ค่าแรงทางตรง + ค่าใช้จ่ายการผลิต
3. ต้นทุนสินค้าที่ผลิตเสร็จ = งานระหว่างทำต้นงวด + ต้นทุนการผลิตรวม − งานระหว่างทำปลายงวด
4. ต้นทุนขาย = สินค้าสำเร็จรูปต้นงวด + ต้นทุนสินค้าที่ผลิตเสร็จ − สินค้าสำเร็จรูปปลายงวด

2.4 การปันส่วนค่าใช้จ่ายการผลิต

ค่าใช้จ่ายการผลิตต้องกระจายเข้าสินค้าโดยใช้ฐานที่สัมพันธ์กับการใช้ทรัพยากร เช่น ชั่วโมงเครื่องจักร ชั่วโมงแรงงานทางตรง หรือจำนวนหน่วยผลิต ถ้าผลิตสินค้าหลายรุ่นที่ใช้เครื่องจักรไม่เท่ากัน การปันตามจำนวนชิ้นจะทำให้ต้นทุนรุ่นที่ใช้เครื่องมากต่ำเกินจริง และอาจตั้งราคาขายผิด เลือกฐานแล้วควรใช้ต่อเนื่อง และเขียนวิธีคำนวณเก็บไว้เพื่ออธิบายผู้สอบบัญชีและเจ้าพนักงานได้

3. ตัวอย่าง: คำนวณต้นทุนต่อหน่วยของโรงงานผลิตเก้าอี้ไม้

บริษัทผลิตเก้าอี้ไม้แห่งหนึ่ง ข้อมูลเดือนมีนาคม (ตัวเลขสมมติเพื่อประกอบความเข้าใจ)

ถ้าเดือนนี้ขายได้ 1,800 ตัว ราคาตัวละ 600 บาท (ไม่มีสินค้าสำเร็จรูปต้นเดือน)

สิ่งที่ตัวอย่างนี้บอก

• ค่าเสื่อมเครื่องจักร 25,000 บาท ไม่ได้เป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนในเดือนนี้ ส่วนหนึ่งติดอยู่ในเก้าอี้ 200 ตัวที่ยังไม่ขาย และในงานระหว่างทำ
• ตัวเลขวัตถุดิบและงานระหว่างทำปลายเดือนมาจาก การตรวจนับจริง ถ้านับผิด 10,000 บาท ต้นทุนขายและกำไรก็ผิด 10,000 บาทเท่ากัน
• ต้นทุนต่อหน่วยที่แม่นยำช่วยตั้งราคาขายได้ถูก ถ้าเคยคิดต้นทุนแค่ค่าไม้กับค่าแรง (310 บาท) จะตั้งราคาต่ำเกินไปโดยไม่รู้ตัว

4. ตีราคาสินค้าคงเหลือปลายปีตามกฎหมายภาษี

ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ทวิ (6) กำหนดว่า

• ราคาสินค้าคงเหลือในวันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชีให้คำนวณตามราคาทุนหรือราคาตลาดแล้วแต่อย่างใดจะน้อยกว่า และให้ใช้ราคานั้นเป็นสินค้าคงเหลือยกมาของรอบบัญชีใหม่
• เมื่อเลือกวิธีคำนวณราคาทุนตามหลักวิชาการบัญชีแล้ว (เช่น เข้าก่อนออกก่อน หรือถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก) ต้องใช้วิธีนั้นตลอดไป จะเปลี่ยนได้เมื่อได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมสรรพากร

ใช้กับทั้งวัตถุดิบ งานระหว่างทำ และสินค้าสำเร็จรูป ต่อจากตัวอย่างในข้อ 3 ถ้าปลายปีเก้าอี้รุ่นนี้ตกรุ่นและราคาตลาดเหลือตัวละ 350 บาท สินค้าคงเหลือ 200 ตัวต้องตีราคาเป็น 70,000 บาทแทน 78,000 บาท ผลต่าง 8,000 บาทรับรู้เป็นต้นทุนในปีนั้น ควรเก็บหลักฐานราคาตลาดไว้ เช่น ใบเสนอราคา ราคาขายจริงหลังวันสิ้นงวด

สิ่งที่โรงงานควรทำทุกสิ้นปี

1. ตรวจนับสินค้าทุกขั้น (วัตถุดิบ งานระหว่างทำ สำเร็จรูป) ทำใบตรวจนับที่มีผู้นับและผู้ตรวจลงชื่อ
2. กระทบยอดผลนับกับทะเบียนคุมสินค้า ผลต่างที่มากผิดปกติควรหาสาเหตุก่อนปิดบัญชี
3. แยกสินค้าเสีย ล้าสมัย หรือเคลื่อนไหวช้า มาประเมินราคาตลาดแยกต่างหาก
4. คงวิธีคำนวณราคาทุนเดิม หากจำเป็นต้องเปลี่ยน ให้ยื่นขออนุมัติก่อน

5. ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145)

5.1 ซื้อเครื่องจักรแล้วลงเป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนไม่ได้

ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ตรี (5) ห้ามนำ รายจ่ายอันมีลักษณะเป็นการลงทุน หรือรายจ่ายในการต่อเติม เปลี่ยนแปลง ขยายออก หรือทำให้ทรัพย์สินดีขึ้น (ที่ไม่ใช่การซ่อมแซมให้คงสภาพเดิม) มาหักเป็นรายจ่ายทันที ต้องบันทึกเป็นทรัพย์สินแล้วหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาตามมาตรา 65 ทวิ (2) ซึ่งให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และอัตราในพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) พ.ศ. 2527

ดังนั้น ค่าเปลี่ยนสายพานหรืออะไหล่ที่สึกตามปกติ เป็นค่าซ่อมแซมหักได้ทันที แต่การติดตั้งระบบใหม่ที่ทำให้เครื่องผลิตได้เร็วขึ้น เป็นรายจ่ายลงทุน ต้องรวมเข้ามูลค่าเครื่องและทยอยหักค่าเสื่อม

5.2 อัตราสูงสุดตามประเภททรัพย์สิน (พ.ร.ฎ. 145 มาตรา 4)

เครื่องจักรอยู่ในกลุ่มสุดท้าย คือ หักได้ไม่เกินร้อยละ 20 ของมูลค่าต้นทุนต่อปี หรืออายุไม่ต่ำกว่า 5 ปี ที่ดินหักค่าเสื่อมไม่ได้

5.3 กติกาที่ใช้กับทุกทรัพย์สิน

• คำนวณตามระยะเวลาที่ได้ทรัพย์สินมา ซื้อกลางปีให้เฉลี่ยตามส่วน และรอบบัญชีที่ไม่เต็ม 12 เดือนให้เฉลี่ยตามส่วน (ม.4 และประมวลรัษฎากร ม.65 ทวิ (2))
• เลือกวิธีและอัตราแล้วต้องใช้ตลอดไป เปลี่ยนได้เมื่อได้รับอนุมัติจากอธิบดีหรือผู้ได้รับมอบหมาย (ม.3)
• ใช้วิธีที่อัตราไม่เท่ากันในแต่ละปีได้ (เช่น วิธียอดคงเหลือลดลง) บางปีหักเกินอัตราในตารางได้ แต่จำนวนปีอายุการใช้ต้องไม่น้อยกว่า 100 หารด้วยอัตราที่กำหนด สำหรับทรัพย์สินกลุ่ม "อย่างอื่น" ที่ไม่ใช่รถยนต์นั่งหรือรถโดยสารไม่เกิน 10 ที่นั่ง ใช้อัตราปีแรก 2 เท่าของอัตราปกติ แล้วคิด 2 เท่าจากมูลค่าส่วนที่เหลือในปีถัดไปได้ (ม.4 วรรคสองและวรรคสาม)
• เช่าซื้อหรือผ่อนชำระ มูลค่าต้นทุนคือราคาที่ต้องชำระทั้งหมด แต่ค่าเสื่อมแต่ละรอบต้องไม่เกินค่างวดที่ต้องชำระในรอบนั้น (ม.7)
• หักจนหมดมูลค่าต้นทุนไม่ได้ (ม.8) ในทางปฏิบัติจึงเหลือราคาซาก เช่น 1 บาท ไว้จนกว่าจะขายหรือตัดจำหน่าย

ค่าเสื่อมทางบัญชีกับทางภาษีอาจไม่เท่ากัน เช่น บัญชีประเมินอายุเครื่องจักร 4 ปี (25% ต่อปี) แต่ภาษียอมให้ไม่เกิน 20% ส่วนที่เกินต้องบวกกลับตอนคำนวณกำไรสุทธิใน ภ.ง.ด.50 อ่านวิธีกระทบยอดได้ที่ การกระทบยอดรายได้ทางบัญชีและภาษี: บวกกลับ/หักออก ใน ภ.ง.ด.50

6. สิทธิหักค่าเสื่อมราคาเบื้องต้นสำหรับ SME

พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) มีบทบัญญัติเพิ่มเติมสำหรับ บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่มีสินทรัพย์ถาวรซึ่งไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาท และมีการจ้างแรงงานไม่เกิน 200 คน ซึ่งซื้อหรือได้รับโอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินมาไว้ใช้ในกิจการของตนเอง

กรมสรรพากรสรุปสิทธินี้ไว้ในอินโฟกราฟิกสิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับ SMEs (ดูแหล่งอ้างอิง) ข้อสังเกต

• เงื่อนไขของสิทธินี้คือ สินทรัพย์ถาวรไม่รวมที่ดิน และจำนวนลูกจ้าง ไม่ใช่เกณฑ์ทุนชำระแล้ว 5 ล้านบาทของอัตราภาษี SME ในข้อ 7 กิจการหนึ่งจึงอาจได้สิทธิค่าเสื่อมเร่งแต่ไม่ได้อัตราภาษี SME หรือกลับกัน
• มาตรา 4 ฉ มีผลตั้งแต่ 31 มกราคม 2545 และไม่ใช้กับทรัพย์สินที่ได้มาก่อนวันนั้น
• ใน พ.ร.ฎ. 145 ยังมีมาตรา 4 ทวาทศ ที่ให้ SME หักค่าเสื่อมเครื่องจักรผลิตสินค้าได้ 100% แต่ใช้เฉพาะเครื่องจักรที่ซื้อระหว่าง 1 มกราคม 2555 ถึง 31 ธันวาคม 2556 จึง ใช้กับเครื่องจักรที่ซื้อในปีนี้ไม่ได้ ระวังข้อมูลเก่าที่ยังเผยแพร่อยู่
• เครื่องจักรที่ใช้เพื่อการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี (เช่น ทดสอบคุณภาพผลิตภัณฑ์ หรือปรับปรุงกรรมวิธีการผลิต) มีสิทธิหักเบื้องต้น 40% ตามมาตรา 4 ทวิ โดยไม่จำกัดขนาดกิจการ แต่ต้องเป็นเครื่องใหม่ ใช้งานได้ตั้งแต่ 2 ปี และมูลค่าไม่ต่ำกว่า 100,000 บาท
• สิทธิหักเบื้องต้นเป็นการ เลื่อนเวลาภาษี ไม่ใช่ลดภาษีถาวร ค่าเสื่อมรวมทั้งอายุยังเท่าเดิม แต่ได้ประโยชน์ด้านกระแสเงินสดในปีที่ลงทุน

6.1 ตัวอย่าง: เครื่องจักร 1,200,000 บาท ซื้อ 1 เมษายน 2569

บริษัทรอบบัญชีปีปฏิทิน เข้าเงื่อนไข SME ตามมาตรา 4 ฉ ใช้วิธีเส้นตรง คำนวณตามเดือนเพื่อให้อ่านง่าย (ตัวเลขสมมติ)

ปีสุดท้ายเหลือไว้ 1 บาทตามมาตรา 8 ปีแรกได้ค่าเสื่อมเพิ่ม 408,000 บาท ถ้ากำไรส่วนนั้นเสียภาษีอัตรา 20% จะลดภาษีปีแรกได้ประมาณ 81,600 บาท แล้วค่าเสื่อมปีต่อ ๆ ไปจะน้อยกว่าวิธีปกติจนผลรวมเท่ากัน วิธีปันส่วนเวลาเป็นรายวันหรือรายเดือน ให้เลือกแล้วใช้สม่ำเสมอ

7. ภาษีเงินได้นิติบุคคลอัตรา SME

7.1 อัตราและเงื่อนไข

พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 530) พ.ศ. 2554 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 603) พ.ศ. 2559 กำหนดอัตราสำหรับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2560 ดังนี้

เงื่อนไขมี 2 ข้อ ต้องครบทั้งคู่ (ม.6 ม.7 และ ม.8)

1. ทุนที่ชำระแล้ว ในวันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 5 ล้านบาท (ดูทุนชำระแล้ว ไม่ใช่ทุนจดทะเบียน)
2. รายได้จากการขายสินค้าและการให้บริการ ในรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 30 ล้านบาท

มาตรา 8 เขียนว่าต้องไม่มีทุนชำระแล้วหรือรายได้เกินเกณฑ์ใน รอบระยะเวลาบัญชีใด ควรตรวจสอบกับที่ปรึกษาว่าการเกินเกณฑ์ในรอบหนึ่งมีผลต่อสิทธิในรอบอื่นอย่างไร ถ้าไม่เข้าเงื่อนไข เสียอัตราปกติร้อยละ 20 ของกำไรสุทธิตามบัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวด 3 ของประมวลรัษฎากร

7.2 ตัวอย่าง: กำไรสุทธิ 4,000,000 บาท

โรงงานที่ขยายตัวเร็วมักหลุดเงื่อนไขเพราะรายได้เกิน 30 ล้านบาท หรือเพราะเพิ่มทุนเพื่อซื้อเครื่องจักรจนทุนชำระแล้วเกิน 5 ล้านบาท ก่อนเพิ่มทุนควรเปรียบเทียบกับการกู้ยืมหรือเช่าซื้อ อ่านต่อ: เปิดบริษัท ทุนจดทะเบียนเท่าไหร่ดี (พร้อมผลต่อสิทธิภาษี SME)

7.3 กำหนดยื่นแบบ

• ภ.ง.ด.51 ภาษีครึ่งรอบบัญชี ยื่นภายใน 2 เดือนนับแต่วันสุดท้ายของรอบ 6 เดือนแรก (ประมวลรัษฎากร ม.67 ทวิ) ถ้าประมาณการกำไรขาดไปเกินร้อยละ 25 โดยไม่มีเหตุอันสมควร มีเงินเพิ่มร้อยละ 20 ตามมาตรา 67 ตรี ดูวิธีประมาณการที่ ภ.ง.ด.51 คืออะไร ใครต้องยื่น คำนวณอย่างไร
• ภ.ง.ด.50 ยื่นภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี พร้อมงบการเงินที่ผู้สอบบัญชีรับรอง (ม.69)

8. ภาษีมูลค่าเพิ่มและรายงานสินค้าและวัตถุดิบ

8.1 เกณฑ์จดทะเบียน

กิจการขายสินค้าที่มีมูลค่าของฐานภาษีเกิน 1,800,000 บาทต่อปี พ้นสถานะกิจการขนาดย่อม (ประมวลรัษฎากร ม.81/1 ประกอบ พ.ร.ฎ. ฉบับที่ 432 พ.ศ. 2548 ม.4) และต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มภายใน 30 วันนับแต่วันที่มูลค่าเกิน (ม.85/1 (1)) เมื่อจดแล้วต้องยื่น ภ.พ.30 เป็นรายเดือน ไม่ว่าเดือนนั้นจะมีการขายหรือไม่ (ม.83)

โรงงานส่วนใหญ่ขายให้ลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลซึ่งต้องการใบกำกับภาษีเพื่อเครดิตภาษีซื้อ จึงมักจด VAT ตั้งแต่ก่อนถึงเกณฑ์ด้วย ข้อดีอีกข้อคือขอเครดิตภาษีซื้อของวัตถุดิบและเครื่องจักรได้

8.2 รายงาน 3 ฉบับที่ผู้ผลิตต้องทำ

ประมวลรัษฎากร มาตรา 87 กำหนดให้ผู้ประกอบการจดทะเบียนจัดทำ

1. รายงานภาษีขาย
2. รายงานภาษีซื้อ
3. รายงานสินค้าและวัตถุดิบ เฉพาะผู้ประกอบการจดทะเบียนที่ขายสินค้า

รายงานทุกฉบับต้องจัดทำ เป็นรายสถานประกอบการ และลงรายการภายใน 3 วันทำการ นับแต่วันที่ได้มาหรือจำหน่ายไป

8.3 รายงานสินค้าและวัตถุดิบลงอะไรบ้าง

ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 89) ข้อ 9 กำหนดว่า

• ลงรายการ ตามปริมาณสินค้าหรือวัตถุดิบที่รับมาหรือจ่ายไปจริง โดยมีใบสำคัญรับหรือจ่ายสินค้าเป็นเอกสารประกอบ
• แยกตามประเภท ชนิด ขนาด หรือลักษณะทำนองเดียวกันได้
• ลงทีละรายการ หรือถ้ามีรายงานรายละเอียดรับจ่ายเป็นรายวัน (วันที่ ปริมาณ มูลค่ารวม) จะลงเป็นยอดรวมรายวันก็ได้

สำหรับโรงงาน ทางปฏิบัติที่ใช้กันคือทำ ทะเบียนคุมแยกตามรายการวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูป แต่ละรายการมีช่องรับเข้า (ซื้อ/ผลิตเสร็จ) จ่ายออก (เบิกผลิต/ขาย) และคงเหลือ เอกสารที่ใช้ประกอบ ได้แก่ ใบรับสินค้า ใบเบิกวัตถุดิบ ใบรายงานการผลิต และใบส่งของ รายงานนี้ทำหน้าที่สองอย่าง คือปฏิบัติตามกฎหมาย VAT และเป็นฐานข้อมูลสำหรับต้นทุนในข้อ 2 ถ้ารายงานสต็อกไม่ตรงกับยอดขาย เจ้าพนักงานอาจสงสัยว่ามีการขายที่ไม่ได้ออกใบกำกับภาษี

9. ค่าจ้างแรงงาน: ภาษีหัก ณ ที่จ่ายและประกันสังคม

9.1 ภาษีหัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนและค่าจ้าง

• นายจ้างต้องคำนวณและหักภาษีทุกครั้งที่จ่ายเงินได้ 40(1) โดยประมาณเงินได้ทั้งปีแล้วเฉลี่ยตามจำนวนครั้งที่จ่าย (ประมวลรัษฎากร ม.50 (1))
• ยื่น ภ.ง.ด.1 และนำส่งภาษี ภายใน 7 วันนับแต่วันสิ้นเดือน ของเดือนที่จ่าย (ม.52 และ ม.59 ประกอบประกาศกระทรวงการคลังเรื่องขยายกำหนดเวลาการนำส่งภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย)
• ออก หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้ลูกจ้างภายในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ของปีถัดไป หรือภายใน 1 เดือนนับแต่วันที่ลูกจ้างออกจากงาน (ม.50 ทวิ) และยื่นแบบสรุปทั้งปีภายในเดือนมกราคม (ม.58 (2))
• ถ้าไม่หักหรือหักไม่ครบ นายจ้างต้องรับผิดร่วมกับลูกจ้างในภาษีที่ขาด (ม.54)

ลูกจ้างรายวันและแรงงานชั่วคราวก็เป็นเงินได้ 40(1) เช่นกัน โรงงานที่จ่ายค่าแรงเป็นเงินสดควรมีใบลงเวลา ใบสำคัญจ่ายที่ลูกจ้างลงชื่อ และสำเนาบัตรประชาชน เพื่อใช้พิสูจน์รายจ่ายค่าแรง

9.2 จ้างโรงงานอื่นรับผลิตหรือแปรรูป

ถ้าบริษัทจ้างบุคคลภายนอกทำของ เช่น จ้างพ่นสี ชุบโลหะ หรือเย็บประกอบ ค่าจ้างทำของที่จ่ายให้นิติบุคคลไทย หรือให้บุคคลธรรมดาในส่วนที่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(7) หรือ (8) ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายร้อยละ 3 ตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 8 แล้วนำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.3 หรือ ภ.ง.ด.53 แล้วแต่ผู้รับ ถ้าหักและนำส่งผ่านระบบ e-Withholding Tax อัตราลดเหลือร้อยละ 1 สำหรับเงินได้ที่จ่ายตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 ถึง 31 ธันวาคม 2570 (ข่าวกรมสรรพากร ปชส. 14/2569) ถ้าไม่ได้จ่ายผ่านระบบนี้ หักร้อยละ 3 ตามปกติ

9.3 ประกันสังคม

นายจ้างต้องหักเงินสมทบส่วนของลูกจ้างทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง สมทบส่วนของนายจ้าง และนำส่งสำนักงานประกันสังคม ภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป ถ้านำส่งช้าหรือไม่ครบต้องจ่ายเงินเพิ่มร้อยละ 2 ต่อเดือน อัตราเงินสมทบและเพดานค่าจ้างที่ใช้คำนวณกำหนดโดยกฎกระทรวงและมีการปรับเป็นระยะ ควรตรวจสอบตัวเลขล่าสุดกับสำนักงานประกันสังคมก่อนคำนวณเงินเดือน

10. ผลิตในนามบุคคลธรรมดาหรือตั้งบริษัท

โรงงานที่ต้นทุนจริงสูงกว่า 60% หรือกำลังจะลงทุนเครื่องจักรก้อนใหญ่ มักได้ประโยชน์จากการเป็นนิติบุคคล เพราะหักต้นทุนจริงได้ครบและใช้สิทธิค่าเสื่อมเร่งได้ แต่ต้องรับภาระทำบัญชีและตรวจสอบบัญชี และการนำเงินออกจากบริษัทมาใช้ส่วนตัวมีภาษีอีกชั้น ลองใส่ตัวเลขของคุณใน เครื่องคำนวณภาษี บุคคลธรรมดา vs บริษัท และอ่านความต่างด้านความรับผิดที่ บุคคลธรรมดา ห้างหุ้นส่วน คณะบุคคล หจก. บริษัท ต่างกันอย่างไร

11. เช็กลิสต์ระบบบัญชีโรงงานขั้นต่ำ

• ทำ ทะเบียนคุมวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูป แยกรายการ ลงรับจ่ายภายใน 3 วันทำการ (ถ้าจด VAT เป็นหน้าที่ตามกฎหมาย)
• ใช้ ใบเบิกวัตถุดิบ ทุกครั้งที่นำของเข้าไลน์ผลิต และ ใบรายงานการผลิต เมื่อผลิตเสร็จ
• แยกค่าแรงทางตรงกับค่าแรงทางอ้อมในระบบเงินเดือน
• กำหนดฐานปันส่วนค่าใช้จ่ายการผลิต เขียนเป็นลายลักษณ์อักษร และใช้ต่อเนื่อง
• ทำ ทะเบียนทรัพย์สิน ระบุวันที่ได้มา วันที่พร้อมใช้งาน ราคาทุน อัตราค่าเสื่อม และสิทธิที่ใช้ (ม.4 ฉ / ม.4 เบญจ)
• เก็บใบกำกับภาษี สัญญาซื้อ และใบส่งมอบเครื่องจักร แยกค่าซ่อมแซมออกจากรายจ่ายลงทุน
• ตรวจนับสินค้าทุกขั้นปลายปี ประเมินราคาตลาดของสินค้าเสียหรือล้าสมัย
• ตรวจทุนชำระแล้วและรายได้รวมก่อนสิ้นรอบบัญชี เทียบเกณฑ์ 5 ล้าน / 30 ล้านบาท
• ยื่น ภ.ง.ด.1 ทุกเดือน นำส่งประกันสังคมภายในวันที่ 15 และออก 50 ทวิ ให้ลูกจ้างทุกปี

อ่านต่อ: ภ.พ.30 คืออะไร ยื่นอย่างไร: คำนวณภาษีขายหักภาษีซื้อ ภาษีซื้อต้องห้าม ยื่นเพิ่มเติม และเบี้ยปรับเงินเพิ่ม · ภ.ง.ด.50 คืออะไร ยื่นอย่างไร: กำหนดเวลา 150 วัน เอกสารแนบ วิธีคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี และค่าปรับยื่นช้า · ต้นทุนการผลิต: วิธีวางระบบบัญชีต้นทุนโรงงานแต่ละประเภท ต้นทุนงานสั่งทำ ต้นทุนช่วง และการปันส่วนค่าใช้จ่ายการผลิต

คำถามที่พบบ่อย

1. ทำสินค้าขายเองที่บ้าน ไม่ได้จดบริษัท หักค่าใช้จ่ายเหมา 60% ได้ไหม

ได้เฉพาะเมื่อสิ่งที่ผลิตตรงกับรายการในพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 11) มาตรา 8 เช่น ตัดเย็บเสื้อผ้า ทำเครื่องเรือน ทำสบู่หรือเครื่องสำอาง ทำเครื่องพลาสติก ถ้าไม่ตรงกับรายการใด ต้องหักตามจริงตามมาตรา 8 ทวิ ส่วนข้อ (25) ของมาตรา 8 ที่ให้หักเหมา 60% สำหรับการขายของ ใช้เฉพาะผู้ขายที่ไม่ได้เป็นผู้ผลิต

2. ซื้อเครื่องจักรราคา 2 ล้านบาท ลงเป็นค่าใช้จ่ายทั้งหมดในปีที่ซื้อได้ไหม

ไม่ได้ เป็นรายจ่ายลงทุนตามมาตรา 65 ตรี (5) ต้องบันทึกเป็นทรัพย์สินแล้วหักค่าเสื่อมราคาไม่เกินร้อยละ 20 ต่อปีตามพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 145) มาตรา 4 ถ้าบริษัทเข้าเงื่อนไขมาตรา 4 ฉ หักเบื้องต้นได้ 40% ในวันที่ได้เครื่องมา (800,000 บาท) แล้วหักส่วนที่เหลือตามอัตราปกติ

3. ซื้อเครื่องจักรมือสองใช้สิทธิหักเบื้องต้น 40% ได้ไหม

มาตรา 4 ฉ ไม่ได้เขียนเงื่อนไขว่าต้องเป็นเครื่องใหม่ ต่างจากมาตรา 4 ทวิ (เครื่องจักรวิจัยและพัฒนา) ที่กำหนดว่าต้องไม่เคยผ่านการใช้งาน อย่างไรก็ดี กฎหมายไม่ได้ระบุชัดเรื่องนี้ ควรมีหลักฐานการซื้อขายและราคาที่สมเหตุสมผล และตรวจสอบกับที่ปรึกษาก่อนใช้สิทธิกับเครื่องมือสอง

4. ทุนจดทะเบียน 10 ล้านบาท แต่ชำระแล้ว 2.5 ล้านบาท ได้อัตราภาษี SME ไหม

พระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 530) ใช้เกณฑ์ "ทุนที่ชำระแล้วในวันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี" ไม่เกิน 5 ล้านบาท ทุนชำระแล้ว 2.5 ล้านบาทจึงผ่านเกณฑ์ข้อนี้ ถ้ารายได้จากการขายสินค้าและบริการไม่เกิน 30 ล้านบาทด้วย ก็ใช้อัตรา 0/15/20% ได้

5. ยังไม่ได้จด VAT ต้องทำรายงานสินค้าและวัตถุดิบไหม

หน้าที่ตามมาตรา 87 (3) ใช้กับผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม แต่บริษัทที่ยังไม่จด VAT ก็ควรมีทะเบียนคุมสินค้า เพราะต้องใช้ตรวจนับและตีราคาสินค้าคงเหลือปลายปีตามมาตรา 65 ทวิ (6) และใช้คำนวณต้นทุนขาย ถ้าไม่มีข้อมูลนี้ ผู้สอบบัญชีจะรับรองยอดสินค้าคงเหลือได้ยาก

6. ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรรวมอยู่ในต้นทุนสินค้า หรือเป็นค่าใช้จ่ายของงวด

ค่าเสื่อมเครื่องจักรที่ใช้ผลิตเป็นค่าใช้จ่ายการผลิต ต้องปันเข้าต้นทุนสินค้า ส่วนที่ติดอยู่ในสินค้าที่ยังไม่ขายจะกลายเป็นค่าใช้จ่ายเมื่อขายสินค้านั้น ส่วนค่าเสื่อมของสำนักงานหรือรถฝ่ายขายเป็นค่าใช้จ่ายของงวดทันที

7. เปลี่ยนวิธีคำนวณราคาทุนสินค้า จาก FIFO เป็นถัวเฉลี่ย ทำได้ไหม

ทำได้เมื่อได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมสรรพากรก่อน ตามมาตรา 65 ทวิ (6) วรรคสอง ถ้าเปลี่ยนเองโดยไม่ได้รับอนุมัติ กำไรที่คำนวณด้วยวิธีใหม่อาจถูกปรับปรุงเมื่อมีการตรวจสอบ

ให้ Tawan Consultant ช่วยดูแลเรื่องนี้

ทีมบัญชีของ ตะวัน คอนซัลแทนท์ (Tawan Consultant) ช่วยโรงงานและ SME ผลิตสินค้าวางระบบบัญชีต้นทุน ทำทะเบียนคุมสินค้าและทะเบียนทรัพย์สิน ตรวจสิทธิค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรและอัตราภาษี SME ยื่น ภ.พ.30 ภ.ง.ด.1 ภ.ง.ด.51 และ ภ.ง.ด.50 และเปรียบเทียบว่าควรผลิตในนามบุคคลธรรมดาหรือบริษัท

• โทร: 096-692-2528
• LINE: @962iwlqe
• ที่อยู่: 34 ซอยเพชรเกษม 28 แยก 16 แขวงปากคลองภาษีเจริญ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร 10160
• เวลาทำการ: จันทร์–ศุกร์ 8:30–17:30
• เว็บไซต์: www.tawanconsultant.com

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือภาษีสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง

1. พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2502 มาตรา 8 และ 8 ทวิ (การหักค่าใช้จ่ายเงินได้ 40(8)) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/2375.html
2. ประมวลรัษฎากร มาตรา 38-64 (มาตรา 50, 50 ทวิ, 52, 54, 56 ทวิ, 58, 59) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5937.html
3. ประมวลรัษฎากร มาตรา 65-76 (มาตรา 65, 65 ทวิ (2) (6), 65 ตรี (5), 67 ทวิ, 67 ตรี, 69) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5939.html
4. บัญชีอัตราภาษีเงินได้ท้ายหมวด 3 ประมวลรัษฎากร กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5938.html
5. พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 145) พ.ศ. 2527 ว่าด้วยการหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาของทรัพย์สิน (มาตรา 3, 4, 4 ทวิ, 4 จัตวา, 4 เบญจ, 4 ฉ, 4 ทวาทศ, 7, 8) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/2369.html
6. สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับ SMEs: การหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาทรัพย์สินในอัตราเร่ง (พ.ร.ฎ. 145) กองบริหารภาษีธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็ก กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/fileadmin/user_upload/SMEs/infographic/Tax_Incenteves_2.pdf
7. พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 530) พ.ศ. 2554 มาตรา 6, 7, 8 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกา (ฉบับที่ 603) พ.ศ. 2559 (อัตราภาษี SME) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/28271.html
8. ประมวลรัษฎากร มาตรา 80-82 (มาตรา 81/1 กิจการขนาดย่อม) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5206.html
9. พระราชกฤษฎีกาฯ (ฉบับที่ 432) พ.ศ. 2548 มาตรา 4 (มูลค่าฐานภาษีกิจการขนาดย่อม 1,800,000 บาท) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/22646.html
10. ประมวลรัษฎากร มาตรา 83-84 (การยื่น ภ.พ.30) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5207.html
11. ประมวลรัษฎากร มาตรา 85-86/14 (มาตรา 85/1 การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5208.html
12. ประมวลรัษฎากร มาตรา 87-90 (มาตรา 87 รายงานภาษีขาย ภาษีซื้อ สินค้าและวัตถุดิบ) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/5209.html
13. ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 89) ข้อ 3 และข้อ 9 (รายงานสินค้าและวัตถุดิบ) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/3374.html
14. ประกาศกระทรวงการคลัง เรื่อง ขยายกำหนดเวลาการนำส่งภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย การนำส่งภาษีเงินได้ การนำส่งภาษีมูลค่าเพิ่ม และการยื่นรายการ ข้อ 2 กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/2625.html
15. คำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 8 (ค่าจ้างทำของ) กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/3479.html
16. ผู้มีหน้าที่จัดทำรายงานเงินสดรับ-จ่าย กรมสรรพากร https://www.rd.go.th/38625.html
17. เงินสมทบและการชำระเงิน สำนักงานประกันสังคม https://www.sso.go.th/wpr/main/general/%E0%B9%80%E0%B8%87%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%97%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%8A%E0%B8%B3%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%87%E0%B8%B4%E0%B8%99_singleview_detail_1_193_0/438_438/?id=438
18. ข่าวกรมสรรพากร ปชส. 14/2569 (ขยายมาตรการ e-Withholding Tax อัตราร้อยละ 1 ถึง 31 ธันวาคม 2570) https://www.rd.go.th/fileadmin/user_upload/news/2569thai/news14_2569.pdf